Zasady zwolnień grupowych i prawo do odprawy dla pracowników

Ustawa reguluje sytuacje, w których pracodawca musi rozstać się z pracownikami z przyczyn, które ich nie dotyczą – najczęściej z powodu kłopotów finansowych, likwidacji stanowiska, restrukturyzacji lub zamknięcia zakładu pracy.

Kogo dotyczą przepisy?

Ustawa ma zastosowanie do firm i instytucji zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Zwolnienia grupowe występują wtedy, gdy w okresie do 30 dni pracodawca planuje zwolnić co najmniej:

• 10 pracowników – w zakładach zatrudniających poniżej 100 osób,
• 10% załogi – w zakładach liczących od 100 do 299 osób,
• 30 pracowników – w firmach zatrudniających 300 lub więcej osób.

Przepisy dotyczące odpraw i części procedur ochronnych stosuje się również przy tzw. zwolnieniach indywidualnych, jeśli wyłączną przyczyną wypowiedzenia umowy są powody leżące po stronie firmy zatrudniającej co najmniej 20 osób.

Obowiązkowe konsultacje i zawiadomienie urzędu

Pracodawca nie może przeprowadzić zwolnień grupowych z dnia na dzień. Musi on:

• Skonsultować swoje zamiary ze związkami zawodowymi lub wyłonionymi przedstawicielami załogi (negocjując m.in. kryteria doboru do zwolnienia oraz wsparcie dla odchodzących pracowników).
• Dążyć do zawarcia porozumienia określającego zasady zwolnień.
• Poinformować powiatowy urząd pracy o planowanej skali redukcji zatrudnienia.

Ustawowe odprawy pieniężne

Każdemu pracownikowi zwalnianemu w trybie tej ustawy przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna, której wysokość zależy od stażu pracy w danym zakładzie:

• 1-miesięczne wynagrodzenie – przy stażu pracy poniżej 2 lat,
• 2-miesięczne wynagrodzenie – przy stażu pracy od 2 do 8 lat,
• 3-miesięczne wynagrodzenie – przy stażu pracy powyżej 8 lat.

Maksymalna wysokość odprawy nie może przekroczyć kwoty równej 15-krotności płacy minimalnej obowiązującej w dniu rozwiązania umowy.

Ochrona wybranych grup i pierwszeństwo powrotu

Ustawa w ograniczony sposób chroni pracowników w wieku przedemerytalnym, kobiety w ciąży czy osoby korzystające z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich – w ramach zwolnień grupowych pracodawca z reguły nie może ich całkowicie zwolnić, a jedynie wypowiedzieć im dotychczasowe warunki pracy i płacy (z prawem do dodatku wyrównawczego, jeśli pensja ulegnie obniżeniu).

Ponadto pracownik zwolniony grupowo ma prawo ubiegać się o ponowne zatrudnienie, jeśli pracodawca w ciągu 15 miesięcy od rozstania zacznie na nowo rekrutować osoby z tej samej grupy zawodowej, a zwolniony zgłosi chęć powrotu w ciągu roku.