Zasady działania polskiej służby zagranicznej i pracy dyplomatów

Niniejsze obwieszczenie Marszałka Sejmu ogłasza ujednolicony tekst Ustawy o służbie zagranicznej, co oznacza, że zawiera ona wszystkie zmiany wprowadzone do ustawy z 2021 roku, w tym te z listopada 2024 roku, obowiązujące na dzień 18 maja 2026 roku. Ustawa ta jest kluczowa dla wszystkich, którzy pracują lub planują pracować w polskiej dyplomacji, a także dla ich rodzin.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa szczegółowo określa strukturę polskiej służby zagranicznej, jej cele (ochrona interesów Polski i obywateli za granicą) oraz zasady naboru i awansowania. Wprowadza m.in. jasne definicje stopni dyplomatycznych i warunków ich nadawania, w tym konieczność pozytywnego wyniku tzw. wyższej kwalifikacji dyplomatycznej.

Kogo dotyczy?

Dotyczy ona wszystkich członków służby zagranicznej: dyplomatów zawodowych (np. ambasadorów), pracowników zagranicznych (personel dyplomatyczno-konsularny), pracowników delegowanych z innych ministerstw, a także pracowników krajowych (personel pomocniczy i obsługi) zatrudnianych w polskich placówkach za granicą.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza?

• Wymagania: Kandydaci muszą spełnić szereg kryteriów, w tym posiadać polskie obywatelstwo, nie być karani za przestępstwa umyślne, znać języki obce i wykazywać zdolność do długotrwałej służby za granicą. Wprowadzono też szczegółowe zasady weryfikacji osób, które kształciły się lub pracowały w instytucjach bezpieczeństwa obcych państw.
• Kariera i wynagrodzenie: Ustawa precyzuje ścieżki kariery, system stopni dyplomatycznych oraz zasady wynagradzania. Wynagrodzenie składa się z pensji cywilnej i dodatku służby zagranicznej, którego wysokość zależy od stopnia dyplomatycznego i jest waloryzowana w oparciu o wskaźniki kosztów utrzymania ONZ.
• Świadczenia dla rodzin: Pracownicy służby zagranicznej wraz z rodzinami mogą liczyć na pokrycie kosztów podróży i przeprowadzki, ryczałt na przewóz mienia oraz zasiłek adaptacyjny. Mają prawo do bezpłatnego, umeblowanego mieszkania służbowego (z częściowym pokryciem kosztów eksploatacji) oraz zwrotu kosztów leczenia (w różnym stopniu, w zależności od rodzaju usługi i państwa). Dostępne są świadczenia na edukację dzieci (pokrycie czesnego w tzw. szkołach bazowych) oraz dodatkowe świadczenia dla małżonka bez zatrudnienia.
• Urlopy i bezpieczeństwo: Przewidziano dodatkowe urlopy dla dyplomatów, a także specjalne świadczenia (dodatkowy urlop, pokrycie kosztów podróży urlopowej, dodatek specjalny) dla osób pracujących w placówkach o podwyższonym stopniu zagrożenia bezpieczeństwa.
• Ograniczenia: Członkowie służby zagranicznej nie mogą publicznie manifestować poglądów politycznych, uczestniczyć w strajkach czy łączyć pracy w dyplomacji z mandatem posła lub senatora. Nie mogą też podejmować dodatkowego zatrudnienia bez zgody przełożonego.
• Przejście na emeryturę: Stosunek pracy wygasa z dniem ukończenia 65 lat, chyba że pracownik złoży wniosek o kontynuację zatrudnienia, który może być uwzględniony przez Szefa Służby Zagranicznej.

Od kiedy obowiązuje?

Podstawowa ustawa (z późniejszymi zmianami) weszła w życie 1 stycznia 2025 r., z jednym wyjątkiem. Obwieszczenie z 27 maja 2026 r. jedynie ogłasza jej jednolity tekst, co oznacza, że przedstawia aktualny stan prawny na dzień 18 maja 2026 r.