Nowe zasady dotyczące limitów szkodliwych substancji w miejscu pracy

Niniejsze rozporządzenie ma na celu poprawę bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w Polsce poprzez aktualizację dopuszczalnych stężeń (NDS) i stężeń chwilowych (NDSCh) szkodliwych substancji w środowisku pracy. Jest to odpowiedź na nowe dyrektywy Unii Europejskiej, które wymagają bardziej restrykcyjnych norm.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Rozporządzenie wprowadza nowe, często niższe limity dla wielu czynników chemicznych i pyłowych. Oznacza to, że pracodawcy będą musieli zapewnić, aby poziom tych substancji w powietrzu na stanowiskach pracy nie przekraczał zaktualizowanych wartości. Może to wymagać zmian w procesach technologicznych, systemach wentylacji, a także w sposobie stosowania środków ochrony indywidualnej. Kluczowe jest zmniejszenie ekspozycji pracowników na czynniki, które mogą prowadzić do chorób zawodowych.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa dotyczy przede wszystkim pracodawców i pracowników we wszystkich sektorach, gdzie występują szkodliwe substancje. W szczególności obejmuje to osoby pracujące z:

• Azbestem – wprowadzane są nowe wartości graniczne dla jego włókien, które będą obowiązywać do 20 grudnia 2029 r.
• Ołowiem i jego związkami nieorganicznymi – obniżone zostają dopuszczalne stężenia, z tymczasowymi wartościami do 8 kwietnia 2026 r., a następnie nowymi limitami od 9 kwietnia 2026 r.
• Diizocyjanianami – dla tych związków, powszechnie stosowanych np. w produkcji pianek poliuretanowych czy klejów, również wprowadzono nowe, niższe limity, które zaczną obowiązywać w różnych terminach.
• Inne substancje chemiczne i pyłowe, takie jak 1,4-dioksan, butan-1-ol, antrachinon, izopropylowany fosforan(V) trifenylu czy kwas chlorowy(I), dla których zaktualizowano tabele dopuszczalnych stężeń.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza?

Dla pracodawców oznacza to przede wszystkim obowiązek:

• Monitorowania stężeń szkodliwych substancji zgodnie z nowymi normami.
• Dostosowania warunków pracy poprzez inwestycje w bezpieczniejsze technologie, lepszą wentylację i zapewnienie odpowiednich środków ochrony osobistej.
• Aktualizacji oceny ryzyka zawodowego na wszystkich stanowiskach pracy, uwzględniając nowe, bardziej restrykcyjne wartości.

Dla pracowników ustawa wprowadza:

• Większe prawo do bezpiecznych warunków pracy i mniejsze ryzyko zdrowotne.
• Obowiązek przestrzegania nowych, zaktualizowanych zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Od kiedy obowiązuje?

Rozporządzenie weszło w życie z dniem następującym po dniu jego ogłoszenia (czyli 27 marca 2026 r.). Jednakże, dla niektórych substancji wprowadzono okresy przejściowe:

• Nowe limity dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO oraz ołowiu i jego związków nieorganicznych obowiązują od 9 kwietnia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r.
• Dla substancji takich jak 1,1'-azodi(formamid) czy 1-winylo-2-pirolidon, nowe wartości zaczną obowiązywać po upływie roku od wejścia w życie rozporządzenia.
• Z kolei dla 1,4-dioksanu, antrachinonu i innych, nowe wartości zostaną wprowadzone po upływie dwóch lat od wejścia w życie rozporządzenia.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

Zwykli obywatele będący pracownikami zyskają na tej zmianie poprzez realne zwiększenie bezpieczeństwa w miejscu pracy. Niższe limity narażenia na szkodliwe substancje oznaczają mniejsze ryzyko zachorowań na choroby zawodowe i inne problemy zdrowotne. Jest to krok w stronę bardziej odpowiedzialnej i prozdrowotnej polityki w zakresie środowiska pracy, co w dłuższej perspektywie wpłynie pozytywnie na ogólny stan zdrowia polskiego społeczeństwa pracującego.