Wsparcie dla pracowników odchodzących z sektora energetyki węglowej i górnictwa węgla brunatnego

Niniejsze obwieszczenie przedstawia ujednolicony tekst ustawy o osłonach socjalnych, mającej na celu wsparcie pracowników sektora elektroenergetycznego, a konkretnie elektrowni opalanych węglem kamiennym lub brunatnym, oraz branży górnictwa węgla brunatnego. Ustawa ta jest odpowiedzią na proces transformacji energetycznej, który prowadzi do zamykania lub ograniczania działalności tych jednostek.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa obejmuje pracowników zatrudnionych w tych sektorach w dniu wejścia w życie ustawy, którzy nie spełniają jeszcze warunków do nabycia prawa do emerytury. Dotyczy to zarówno pracowników bezpośrednio zatrudnionych w przedsiębiorstwach, jak i w ich spółkach zależnych.

Główne prawa i świadczenia:

1. Urlopy Energetyczne i Górnicze:

   • Pracownicy, którym do nabycia prawa do emerytury (pomostowej lub innej) brakuje nie więcej niż 4 lata, mogą skorzystać z urlopu trwającego maksymalnie 4 lata.
   • W czasie urlopu pracownik jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i otrzymuje świadczenie socjalne w wysokości 80% miesięcznego wynagrodzenia, obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy (z uwzględnieniem m.in. nagród jubileuszowych czy premii branżowych).
   • Warunkiem jest, aby skorzystanie z urlopu umożliwiło pracownikowi nabycie uprawnień emerytalnych.
   • Prawo do urlopu jest dobrowolne.
   • Pracownik traci prawo do urlopu, jeśli podejmie pracę zarobkową w podmiotach objętych ustawą lub nabywa prawa emerytalne. Przed skorzystaniem z urlopu musi złożyć oświadczenie o rezygnacji z innej pracy zarobkowej, pod rygorem odpowiedzialności karnej.

2. Jednorazowa Odprawa Pieniężna:

   • Przysługuje pracownikom, którzy nie spełniają warunków do urlopu, ale mają co najmniej 5-letni staż pracy u danego pracodawcy.
   • Odprawa jest wypłacana pod warunkiem rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron, w związku z wyłączeniem jednostek wytwórczych lub zakończeniem wydobycia węgla.
   • Wysokość odprawy to 12-krotność miesięcznego wynagrodzenia pracownika, obliczanego jak za urlop wypoczynkowy.
   • Pracownik, który otrzymał odprawę, musi ją zwrócić, jeśli w ciągu 24 miesięcy od rozwiązania umowy o pracę podejmie pracę zarobkową w podmiotach objętych ustawą. Również w tym przypadku wymagane jest oświadczenie o braku innej pracy zarobkowej.

Finansowanie i nadzór

Świadczenia socjalne i odprawy pieniężne są finansowane z dotacji celowych z budżetu państwa. Całkowity limit wydatków z budżetu państwa na lata 2023-2033 wynosi ponad 1,2 miliarda złotych. Nadzorem i weryfikacją prawidłowości wypłat zajmuje się specjalnie wyznaczony podmiot – Zarządca Rozliczeń, który prowadzi rejestr danych pracowników i ściśle współpracuje z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz Ministrem Aktywów Państwowych. ZUS dostarcza informacje o okresach uprawniających do emerytury.

Ważne terminy i konsekwencje

Prawo do urlopów i odpraw może być przyznane dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej stwierdzającej zgodność tej pomocy publicznej z rynkiem wewnętrznym UE. Ostateczny termin na udzielenie urlopów i rozwiązanie stosunku pracy w celu uzyskania odprawy to 31 grudnia 2049 roku.

W praktyce, ustawa oferuje pracownikom zagrożonym utratą pracy w związku z transformacją energetyczną możliwość zabezpieczenia swojej przyszłości, poprzez wcześniejsze przejście na płatny urlop do czasu nabycia praw emerytalnych lub otrzymanie znaczącej odprawy. W zamian wymaga to od nich powstrzymania się od dalszej pracy zarobkowej w sektorach objętych wsparciem.