Jednolity tekst ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli zasadach opłacania składek i działania ZUS

Obwieszczenie publikuje zaktualizowany, jednolity tekst ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uwzględniający liczne nowelizacje (w tym przepisy dotyczące cyfryzacji procedur ZUS, orzecznictwa lekarskiego, wymiany informacji z innymi urzędami oraz ulg dla przedsiębiorców).

Co reguluje ustawa w praktyce?

Ustawa stanowi fundament polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Do jej najważniejszych elementów należą:

• Podział na rodzaje ubezpieczeń: emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe.
• Obowiązek ubezpieczeń: precyzyjne określenie, jakie grupy zawodowe i na jakich umowach podlegają ubezpieczeniom obowiązkowo (np. pracownicy etatowi, zleceniobiorcy, przedsiębiorcy), a kto może przystąpić do nich dobrowolnie.
• Wysokość i podział składek: podział finansowania składek między pracownika a pracodawcę (np. składka emerytalna 19,52% dzielona po połowie, rentowa 8% w podziale 1,5% pracownik i 6,5% pracodawca, chorobowa 2,45% w całości po stronie zatrudnionego).
• Ułatwienia i ulgi dla przedsiębiorców: zasady korzystania z preferencyjnych podstaw wymiaru składek (m.in. Mały ZUS Plus, preferencyjny ZUS przez pierwsze 24 miesiące) oraz tzw. wakacji składkowych (zwolnienia z opłacania składek za jeden wybrany miesiąc w roku dla mikroprzedsiębiorców).

Kogo dotyczy ustawa?

Przepisy obejmują bezpośrednio:

• Pracowników i zleceniobiorców – regulując gromadzenie kapitału na ich przyszłe emerytury, prawo do zasiłków chorobowych, macierzyńskich czy opiekuńczych.
• Przedsiębiorców i pracodawców – nakładając obowiązki terminowego zgłaszania do ubezpieczeń, prawidłowego obliczania, potrącania i opłacania składek na indywidualne rachunki składkowe.
• Osoby sprawujące opiekę nad dziećmi lub osobami z niepełnosprawnościami – definiując warunki, w jakich ich składki opłacane są ze środków budżetu państwa.

Prawa i obowiązki obywateli oraz ubezpieczonych

• Konto ubezpieczonego i subkonto: ZUS corocznie informuje ubezpieczonych o stanie konta, kwocie zwaloryzowanych składek oraz prognozowanej (hipotetycznej) wysokości przyszłej emerytury.
• Podział środków: środki zgromadzone na subkoncie podlegają dziedziczeniu lub podziałowi w przypadku rozwodu.
• Orzecznictwo i kontrola: ustawa określa procedury orzekania o niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji (z udziałem m.in. lekarzy orzeczników, a w określonym zakresie także fizjoterapeutów czy pielęgniarek) oraz tryb składania sprzeciwu i odwołań od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.