Jednolity tekst ustawy o zasadach udzielania schronienia i ochrony cudzoziemcom w Polsce

Obwieszczenie publikuje jednolity tekst ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uwzględniający zmiany prawne wprowadzone do maja 2026 roku. Ustawa ta stanowi podstawowy akt prawny regulujący sytuację obcokrajowców, którzy uciekają przed wojną, prześladowaniami lub represjami politycznymi i szukają schronienia w Polsce.

Formy ochrony przewidziane w ustawie

Ustawa przewiduje cztery główne formy legalnego pobytu na zasadach humanitarnych:

• Status uchodźcy – przyznawany osobom, które w swoim kraju pochodzenia są narażone na prześladowania ze względu na rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej;
• Ochrona uzupełniająca – udzielana, gdy cudzoziemiec nie kwalifikuje się jako uchodźca, ale powrót grozi mu karą śmierci, torturami lub utratą życia w wyniku trwającego konfliktu zbrojnego;
• Azyl – udzielany w sytuacji, gdy wymaga tego interes Rzeczypospolitej Polskiej;
• Ochrona czasowa – uruchamiana w przypadku masowego napływu wysiedleńców (np. uciekających przed działaniami wojennymi).

Najważniejsze procedury i prawa cudzoziemców

• Procedura ubiegania się o ochronę: Wnioski składa się osobiście za pośrednictwem Straży Granicznej do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Standardowy czas na załatwienie sprawy wynosi 6 miesięcy (z możliwością przedłużenia w skomplikowanych sytuacjach do 15 miesięcy). W tym okresie cudzoziemiec otrzymuje tymczasowe zaświadczenie tożsamości.
• Pomoc socjalna i opieka medyczna: W trakcie trwania procedury wnioskodawcy mogą liczyć na zakwaterowanie w ośrodku, wyżywienie, wsparcie finansowe, opiekę lekarską oraz naukę języka polskiego.
• Dostęp do pracy: W przypadku przedłużania się postępowania z przyczyn niezależnych od cudzoziemca, po upływie 6 miesięcy może on uzyskać prawo do legalnego podjęcia pracy.
• Nieodpłatna pomoc prawna: Cudzoziemcom przysługuje bezpłatna informacja i wsparcie prawne, m.in. przy odwołaniach od negatywnych decyzji.

Ochrona czasowa i integracja ze statusem UKR

W ustawie ujęto zasady funkcjonowania ochrony czasowej (w tym mechanizmy przejęte z rozwiązań dedykowanych uchodźcom z Ukrainy). Beneficjenci tej ochrony podlegają rejestracji, mogą uzyskać numer PESEL ze statusem UKR, mają dostęp do profilu zaufanego, dokumentów w aplikacji mObywatel, a także prawo do legalnej pracy i prowadzenia działalności gospodarczej bez konieczności odrębnych zezwoleń.

Środki bezpieczeństwa i przeciwdziałanie instrumentalizacji migracji

Ustawa zawiera przepisy pozwalające na czasowe ograniczenie przyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową na wyznaczonych odcinkach granicy w sytuacji tzw. instrumentalizacji migracji (celowych działań obcego państwa zagrażających bezpieczeństwu państwa), z gwarancją zachowania wyjątków humanitarnych m.in. dla dzieci bez opieki, kobiet w ciąży oraz osób wymagających pilnej pomocy medycznej.