Jak uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności i cyfrową legitymację

Ten dokument nie wprowadza zupełnie nowych przepisów, ale ogłasza ujednolicony tekst rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności. Oznacza to, że wszystkie dotychczasowe zmiany i doprecyzowania zostały zebrane w jednym miejscu, co ma ułatwić zrozumienie i stosowanie obowiązujących zasad.

Co zmienia ustawa w praktyce

Główną praktyczną zmianą jest uporządkowanie przepisów, co czyni proces orzekania bardziej przejrzystym. Ważne ułatwienie to wprowadzenie cyfrowej legitymacji osoby niepełnosprawnej (mLegitymacja ON), która pozwala na korzystanie z uprawnień za pomocą smartfona. Rozporządzenie precyzuje również, że osoby z rzadkimi chorobami genetycznymi (wymienionymi w załączniku) lub zespołem Downa mogą otrzymać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na dłuższy okres (dla dorosłych minimum 7 lat) lub orzeczenie o niepełnosprawności dla dzieci na czas do ukończenia 16 roku życia, co zmniejsza częstotliwość koniecznych wizyt przed komisją.

Kogo dotyczy

Przepisy dotyczą wszystkich obywateli Polski, którzy ubiegają się o orzeczenie o niepełnosprawności (dla osób poniżej 16. roku życia) lub stopniu niepełnosprawności (dla osób powyżej 16. roku życia), a także tych, którzy chcą uzyskać orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień. Obejmuje to zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza

• Prawa: Każda osoba ma prawo do złożenia wniosku o orzeczenie, uzyskania szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz odwołania się od niej. Posiadacze orzeczeń mają prawo do otrzymania legitymacji, w tym jej cyfrowej wersji (mLegitymacji ON), która ułatwia potwierdzanie statusu osoby niepełnosprawnej.
• Obowiązki: Osoby ubiegające się o orzeczenie muszą dostarczyć kompletną dokumentację medyczną. W przypadku braku wymaganych dokumentów lub informacji, mają obowiązek uzupełnić je w wyznaczonym terminie. W niektórych przypadkach konieczne jest osobiste stawiennictwo na badaniu przed zespołem orzekającym.

Od kiedy obowiązuje

Samo Obwieszczenie zostało ogłoszone 24 maja 2026 r. i od tego momentu jest to oficjalny, jednolity tekst rozporządzenia. Zmiany dotyczące np. cyfrowej legitymacji weszły w życie wcześniej, tj. 30 lipca 2025 r. Pozostałe przepisy rozporządzenia wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia Obwieszczenia, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi aplikacji mObywatel.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

• Większa przejrzystość: Dzięki ujednoliceniu przepisów, cały proces orzekania o niepełnosprawności jest łatwiejszy do zrozumienia dla obywateli.
• Wygoda: mLegitymacja ON to znaczne ułatwienie. Nie trzeba nosić plastikowej karty, a wszystkie informacje są dostępne w smartfonie, co usprawnia korzystanie z przysługujących ulg i uprawnień.
• Mniej formalności: Dłuższe okresy ważności orzeczeń dla osób z rzadkimi chorobami genetycznymi i zespołem Downa oznaczają rzadszą konieczność ponawiania wniosków i badań, co jest dużym odciążeniem dla samych osób niepełnosprawnych i ich rodzin.
• Dostępność: Przepisy podkreślają konieczność zapewnienia odpowiednich warunków organizacyjnych i technicznych w zespołach orzekających, aby były one dostępne dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, w tym dla osób na wózkach inwalidzkich.