Nowe zasady dotyczące opieki długoterminowej w placówkach i w domu

Niniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadza kluczowe zmiany w organizacji i świadczeniu długoterminowej opieki zdrowotnej w Polsce. Dotyczy ono zarówno pacjentów przebywających w zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych, jak i tych korzystających z opieki długoterminowej w warunkach domowych.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa szczegółowo określa, jak ma być zorganizowana opieka, aby zapewnić pacjentom dobrostan psychofizyczny, poszanowanie ich godności, autonomii i prywatności. Kładzie nacisk na utrzymanie sprawności, kontakty rodzinne i społeczne oraz edukację zdrowotną. Ważne zmiany to:

• Indywidualny plan opieki: Dla każdego pacjenta tworzony jest spersonalizowany plan opieki, uwzględniający jego potrzeby biologiczne, psychologiczne, społeczne, edukacyjne, kulturowe i duchowe. Plan jest aktualizowany co najmniej co pół roku lub częściej w przypadku zmian stanu zdrowia.
• Komunikacja i edukacja: Personel ma obowiązek komunikować się z pacjentem i jego bliskimi w sposób zrozumiały, empatyczny i z szacunkiem. Przewidziano również bieżącą edukację zdrowotną dla pacjentów i ich rodzin, obejmującą m.in. zasady odżywiania, aktywności fizycznej, bezpiecznego stosowania leków czy profilaktykę odleżyn.
• Zapobieganie odleżynom i ich leczenie: Wprowadzono szczegółowe procedury oceny ryzyka wystąpienia odleżyn, ich leczenia i monitorowania, w tym dokumentację fotograficzną.
• Zarządzanie bólem: Obowiązkowe jest opracowanie i wdrożenie procedur łagodzenia bólu, obejmujących regularną ocenę natężenia bólu (za pomocą skal), dostępne metody leczenia oraz zapobieganie przedawkowaniu leków.
• Bezpieczeństwo pacjenta: Standardy obejmują bezpieczne techniki podnoszenia i przemieszczania pacjentów, a także dostosowanie otoczenia w celu minimalizacji ryzyka upadków.
• Wsparcie dla osób ze szczególnymi potrzebami: Placówki muszą zapewniać wsparcie komunikacyjne (np. dla osób z niepełnosprawnością słuchu czy obcojęzycznych) oraz sprawnie działające systemy przywoławcze w salach i łazienkach.
• Przeciwdziałanie przemocy: Podmioty opieki długoterminowej mają obowiązek monitorować ryzyko przemocy i zaniedbania wobec pacjentów oraz reagować w przypadku podejrzeń.

Kogo dotyczy?

Rozporządzenie skierowane jest do wszystkich podmiotów leczniczych udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Nie dotyczy natomiast podmiotów świadczących opiekę psychiatryczną i leczenie uzależnień.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza?

Dla pacjentów: Oznacza to przede wszystkim prawo do opieki realizowanej na wysokim poziomie, z poszanowaniem ich indywidualnych potrzeb i praw, a także prawo do pełnej i zrozumiałej informacji o swoim stanie zdrowia i planie leczenia. Pacjenci i ich przedstawiciele ustawowi mają prawo zgłaszać uwagi do planu opieki.

Dla podmiotów leczniczych: Nakłada obowiązek dostosowania swojej organizacji, procedur i sposobu świadczenia usług do nowo wprowadzonych standardów. Muszą zapewnić odpowiednio przeszkolony personel oraz właściwe wyposażenie.

Od kiedy obowiązuje?

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (czyli 24 kwietnia 2026 r.). Jednak podmioty świadczące opiekę długoterminową mają czas na dostosowanie się do nowych wymagań nie później niż do 31 sierpnia 2026 roku.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

Dla pacjentów i ich rodzin oznacza to znaczną poprawę jakości i humanizacji opieki długoterminowej. Można oczekiwać, że opieka będzie bardziej spersonalizowana, skupiona na potrzebach pacjenta, a komunikacja z personelem medycznym będzie bardziej otwarta i zrozumiała. Rodziny będą miały większą możliwość uczestniczenia w procesie opieki i wpływania na nią. Wprowadzenie standardów dotyczących zapobiegania odleżynom, leczenia bólu czy edukacji zdrowotnej bezpośrednio przełoży się na większy komfort i bezpieczeństwo osób wymagających długotrwałej opieki.