Aktualne zasady dotyczące zarządzania ryzykiem, kontrolą i wynagrodzeniami w bankach

Obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki ogłasza jednolity tekst rozporządzenia dotyczącego zasad zarządzania ryzykiem, systemu kontroli wewnętrznej oraz polityki wynagrodzeń w bankach. Oznacza to, że nie wprowadza ono nowych regulacji, lecz zbiera w jednym, spójnym dokumencie wszystkie dotychczasowe przepisy i ich zmiany, ułatwiając bankom i innym zainteresowanym stronom korzystanie z nich.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Dokument ten integruje pierwotne rozporządzenie z 2021 roku oraz zmiany wprowadzone rozporządzeniem z 2025 roku, które wdrażały m.in. dyrektywy unijne dotyczące operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego. Dla przeciętnego obywatela oznacza to większą przejrzystość i łatwiejszy dostęp do kompletu przepisów, które mają na celu zwiększenie stabilności i bezpieczeństwa banków.

Kogo dotyczy?

Przepisy te dotyczą przede wszystkim wszystkich banków działających w Polsce, w tym banków spółdzielczych i ich zrzeszeń. Pośrednio wpływają na:

• Pracowników banków, zwłaszcza tych, których działalność ma istotny wpływ na profil ryzyka banku, poprzez politykę wynagrodzeń.
• Klientów banków, ponieważ wzmocnienie systemów zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej ma na celu ochronę ich depozytów i inwestycji oraz ogólne zwiększenie zaufania do sektora bankowego.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza?

Dla banków i ich zarządów:

• Zarządzanie ryzykiem: Banki muszą identyfikować, mierzyć, monitorować i kontrolować różnego rodzaju ryzyka (kredytowe, operacyjne, płynności, rynkowe, reputacyjne, itp.). Muszą też przeprowadzać testy warunków skrajnych, aby ocenić swoją odporność na kryzysy.
• Kontrola wewnętrzna: Wprowadzenie trójpoziomowego systemu kontroli wewnętrznej:
  1. Poziom operacyjny: Codzienne zarządzanie ryzykiem w działalności banku.
  2. Poziom zarządzania ryzykiem i zgodności: Niezależni pracownicy i komórki ds. zgodności.
  3. Poziom audytu wewnętrznego: Niezależna komórka audytu.
• Polityka wynagrodzeń: Musi być skonstruowana w taki sposób, aby wspierała ostrożne zarządzanie ryzykiem, a nie zachęcała do nadmiernego ryzyka. Określa stałe i zmienne składniki wynagrodzeń, zasady oceny wyników (min. 3 lata), ograniczenia dotyczące premii (zmienne składniki do 100% stałych, z możliwością podwyższenia do 200% za zgodą walnego zgromadzenia). Zmienne składniki wynagrodzenia, zwłaszcza dla osób o dużym wpływie na ryzyko, muszą być częściowo wypłacane w formie instrumentów finansowych i odraczane w czasie (min. 4-5 lat).
• Zasady etyczne i zgłaszanie naruszeń: Banki muszą wdrożyć procedury anonimowego zgłaszania naruszeń prawa i zasad etycznych (tzw. whistleblowing), z zapewnieniem ochrony dla osób zgłaszających.
• Nadzór Rady Nadzorczej: Rada nadzorcza zatwierdza strategie zarządzania ryzykiem, kontroluje politykę wynagrodzeń i monitoruje skuteczność wszystkich systemów.

Dla obywateli (pośrednio):
Wzmocnienie tych regulacji ma na celu zapewnienie, że banki są bardziej stabilne i odporne na wstrząsy finansowe, co przekłada się na większe bezpieczeństwo środków zdeponowanych przez klientów. Polityka wynagrodzeń, która nie zachęca do nadmiernego ryzyka, ma zapobiegać kryzysom wynikającym z ryzykownych działań pracowników. Mechanizmy anonimowego zgłaszania naruszeń mają wspierać etyczne funkcjonowanie banków.

Od kiedy obowiązuje?

Obwieszczenie zostało ogłoszone 11 marca 2026 r. i publikuje jednolity tekst przepisów, które weszły w życie wcześniej. Główne rozporządzenie weszło w życie 10 czerwca 2021 r., z późniejszymi zmianami, z których najważniejsze to te dotyczące operacyjnej odporności cyfrowej, które weszły w życie 17 stycznia 2025 r. Oznacza to, że wszystkie te zasady już obowiązują, a obwieszczenie jedynie konsoliduje je w jednym, łatwiejszym do użycia dokumencie.