Zbiór aktualnych przepisów o tym, jak państwo ściąga zaległe należności i egzekwuje obowiązki.

Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 20 lutego 2026 r. jest istotnym dokumentem, ponieważ ogłasza jednolity tekst ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że zamiast przeszukiwać wiele różnych aktów prawnych, aby dowiedzieć się, jakie są aktualne przepisy, obywatele i urzędy otrzymują jeden, kompleksowy i aktualny zbiór zasad dotyczących egzekucji administracyjnej. Ustawa w tej formie jest ważna dla każdego, kto ma do czynienia z publicznymi należnościami lub obowiązkami, których wykonaniem zajmują się organy państwowe.

Co reguluje ustawa i kogo dotyczy?

Ustawa ta określa zasady i sposoby postępowania, gdy obywatele lub firmy uchylają się od wykonania ciążących na nich obowiązków. Dotyczy to zarówno należności pieniężnych (np. podatków, składek ZUS, opłat, grzywien, należności celnych), jak i obowiązków o charakterze niepieniężnym (np. nakazów usunięcia nielegalnej zabudowy, wykonania określonych czynności, opróżnienia lokalu). W praktyce dotyczy to szerokiego grona obywateli, przedsiębiorców oraz podmiotów publicznych, które są wierzycielami.

Wprowadzone zmiany (uwzględnione w tym jednolitym tekście, choć weszły w życie wcześniej) są szczególnie istotne. Między innymi, uwzględniono zmiany wynikające z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz ustawy o bonie ciepłowniczym. Ma to bezpośrednie przełożenie na to, jakie świadczenia są chronione przed egzekucją.

Kluczowe aspekty i zmiany dla obywateli:

• Ochrona świadczeń socjalnych: Wprowadzono i potwierdzono, że liczne świadczenia o charakterze socjalnym są wolne od egzekucji. Dotyczy to m.in. świadczeń alimentacyjnych, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, bonów energetycznych i ciepłowniczych, świadczeń wspierających oraz świadczeń „Aktywny Rodzic”. Jest to niezwykle ważne dla ochrony najuboższych i najbardziej potrzebujących.
• Rejestr Należności Publicznoprawnych: Powołano Rejestr Należności Publicznoprawnych, prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. W rejestrze tym gromadzone są informacje o niezapłaconych publicznych długach. Obywatele mają prawo wnieść sprzeciw wobec zagrożenia ujawnieniem danych w rejestrze lub wobec wprowadzenia danych. Informacje z rejestru mogą być udostępniane innym podmiotom (np. bankom), co wpływa na ocenę wiarygodności finansowej. Minimalna kwota należności, od której dane są ujawniane, wynosi 5000 zł.
• Środki egzekucyjne: Ustawa szczegółowo określa, jakie środki egzekucyjne mogą być stosowane, od zajęcia pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych, praw majątkowych, ruchomości, aż po egzekucję z nieruchomości. Podkreślono, że organ egzekucyjny powinien stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
• Koszty egzekucyjne: Ustawa precyzuje rodzaje i wysokość kosztów egzekucyjnych (opłata manipulacyjna, opłata egzekucyjna, wydatki egzekucyjne). Określa również, kiedy koszty mogą być umorzone lub rozłożone na raty.
• Obowiązki i prawa zobowiązanego: Zobowiązany ma prawo do złożenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, co może wstrzymać postępowanie. Ma również obowiązek udzielania informacji o swoim majątku i źródłach dochodu oraz informowania o zmianie adresu. Niektóre przedmioty (np. urządzenia domowego, zapasy żywności, narzędzia pracy) są wolne od egzekucji, z pewnymi wyjątkami i ograniczeniami.
• Elektronizacja postępowania: Podkreśla się możliwość i zasady doręczania pism oraz tytułów wykonawczych drogą elektroniczną, co ma usprawnić i przyspieszyć postępowanie.

Od kiedy obowiązuje?

Ten jednolity tekst ustawy wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw (4 marca 2026 r.). Obejmuje on jednak przepisy, które były zmieniane wcześniej, w tym w 2025 roku, a ich wejście w życie nastąpiło w różnych terminach w 2025 i na początku 2026 roku. Dlatego ten dokument stanowi aktualny obraz prawny na dzień jego publikacji.

Praktyczne konsekwencje:

Dla zwykłego człowieka oznacza to większą przejrzystość w zakresie publicznych zobowiązań. Warto być świadomym swoich praw (np. do ochrony niektórych świadczeń i przedmiotów) oraz obowiązków (np. terminowa spłata, zgłaszanie zarzutów, aktualizacja danych). Dostęp do jednolitego tekstu ułatwia weryfikację, czy organy administracyjne działają zgodnie z prawem i jakie przysługują nam środki odwoławcze. Rozwój Rejestru Należności Publicznoprawnych zwiększa transparentność, ale także wymaga od obywateli większej uwagi na swoje publiczne zobowiązania.