Ujednolicone zasady działania Żandarmerii Wojskowej i wojskowych służb porządkowych

Ten dokument to ujednolicony tekst ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych, co oznacza, że wszystkie wcześniejsze zmiany zostały zebrane w jednym, spójnym dokumencie. Główne obszary, które są w nim uregulowane, dotyczą zadań, organizacji i uprawnień Żandarmerii Wojskowej (ŻW) oraz innych wojskowych służb porządkowych, a także osób, wobec których te służby mogą działać.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Najważniejsze zmiany, które zostały włączone do tego jednolitego tekstu, to:

• Rozszerzony zakres działania ŻW: Żandarmeria Wojskowa może teraz działać wobec większej grupy osób, w tym żołnierzy w czynnej służbie, rezerwistów (w trakcie pełnienia służby lub ćwiczeń, a także noszących mundury), pracowników jednostek wojskowych (w związku z ich zachowaniem w pracy lub przestępstwami), osób na terenach wojskowych, a nawet osób zagrażających chronionym osobom. Zwiększono też uprawnienia ŻW w zakresie działań antyterrorystycznych na obszarach i obiektach podległych Ministerstwu Obrony Narodowej oraz w ochronie placówek zagranicznych RP z Polskimi Kontyngentami Wojskowymi.
• Szczegółowe procedury kontroli i przeszukań: Ustawa bardzo precyzyjnie określa zasady przeprowadzania kontroli osobistej, przeszukiwania bagaży i ładunków (np. w portach, na dworcach), a także kontroli prewencyjnych. Określa m.in., kto może dokonywać kontroli, w jakich okolicznościach, jakie przedmioty mogą zostać odebrane oraz prawa osoby kontrolowanej (np. prawo do zażalenia).
• Walka z przemocą domową w wojsku: Wprowadzono obszerne nowe przepisy, które dają ŻW prawo do zatrzymania żołnierza stosującego przemoc domową. Żandarmeria może wydawać natychmiastowe nakazy opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego otoczenia oraz zakazy zbliżania się lub kontaktowania z osobą pokrzywdzoną. Te nakazy i zakazy są natychmiast wykonalne, podlegają kontroli sądowej i są okresowo sprawdzane przez ŻW. Wprowadzono też szczegółowe procedury przesłuchania świadków, w tym dzieci, oraz współpracy z innymi służbami wsparcia.
• Dostęp do danych i kontrola operacyjna: ŻW zyskała szersze uprawnienia do uzyskiwania i przetwarzania danych telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych w celu zapobiegania i wykrywania przestępstw. Może również korzystać z informacji objętych tajemnicą bankową, skarbową czy ubezpieczeniową, pod nadzorem sądów wojskowych. W uzasadnionych przypadkach ŻW może zarządzić blokowanie telekomunikacji na określonym obszarze.
• Użycie środków przymusu i broni palnej: Potwierdzono i uściślono zasady użycia przez żołnierzy ŻW środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, odsyłając do ustawy z 2013 roku w tym zakresie.
• Współpraca z innymi służbami: Ustawa precyzuje zasady współdziałania ŻW z innymi polskimi i zagranicznymi organami bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa dotyczy przede wszystkim żołnierzy Sił Zbrojnych RP (czynnej służby, rezerwistów), pracowników cywilnych jednostek wojskowych oraz wszystkich osób przebywających na terenach lub w obiektach wojskowych. Nowe przepisy dotyczące przemocy domowej mają bezpośredni wpływ na rodziny żołnierzy, zapewniając im dodatkową ochronę. Zmiany dotyczące dostępu do danych dotyczą pośrednio dostawców usług telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych, którzy są zobowiązani do współpracy z ŻW.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

Dla przeciętnego obywatela, który nie jest związany z wojskiem, ustawa może mieć znaczenie, jeśli znajdzie się on na terenie wojskowym lub w kontakcie z osobą podlegającą ŻW. W szczególności, jeśli jest się ofiarą przemocy domowej ze strony żołnierza, nowe przepisy znacząco zwiększają szanse na szybką i skuteczną interwencję oraz ochronę. Firmy telekomunikacyjne i pocztowe będą musiały dostosować się do nowych zasad udostępniania danych, co dla klientów oznacza, że w uzasadnionych przypadkach ich dane mogą być udostępnione Żandarmerii Wojskowej.

Od kiedy obowiązuje?

Ten dokument to obwieszczenie o jednolitym tekście ustawy, co oznacza, że zmiany, które w nim się znajdują, weszły w życie wcześniej na podstawie ustaw zmieniających. Sam jednolity tekst jest ogłoszony na dzień 5 lutego 2026 r., a obwieszczenie zostało opublikowane 12 lutego 2026 r. Pierwotna ustawa weszła w życie 1 stycznia 2002 r.