Aktualna Ustawa o Zdrowiu Publicznym: Przepisy dotyczące opłaty cukrowej i zakazu sprzedaży napojów energetycznych nieletnim

Niniejsze obwieszczenie nie jest nową ustawą, lecz jednolitym tekstem Ustawy o zdrowiu publicznym z dnia 11 września 2015 r., co oznacza, że zawiera wszystkie zmiany, które zostały do niej wprowadzone od momentu jej uchwalenia, aż do 4 lutego 2026 roku. Jest to więc najbardziej aktualna wersja tego aktu prawnego. Jej celem jest uporządkowanie przepisów dotyczących zdrowia Polaków i sposobu działania w tym obszarze.

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa reguluje szeroki zakres działań w obszarze zdrowia publicznego, począwszy od monitorowania stanu zdrowia społeczeństwa, przez edukację i promocję zdrowia, aż po profilaktykę chorób i uzależnień. Dla przeciętnego obywatela najważniejsze zmiany, które weszły w życie przed dniem tego obwieszczenia, to:

• Opłata od napojów słodzonych i energetycznych (tzw. „podatek cukrowy”):

  • Kogo dotyczy: Opłata jest naliczana od napojów z dodatkiem cukrów (monosacharydów, disacharydów, substancji słodzących) oraz kofeiny lub tauryny. Obowiązek jej zapłaty spoczywa na producentach, importerach lub podmiotach wprowadzających takie napoje na rynek krajowy.
  • Jak jest obliczana: Składa się z części stałej (0,50 zł za każde 100 ml napoju z cukrem do 5g/100ml lub substancją słodzącą) i zmiennej (0,05 zł za każdy gram cukru powyżej 5g/100ml). Dodatkowo, za kofeinę lub taurynę doliczana jest opłata 0,10 zł za litr. Maksymalna opłata to 1,2 zł za litr napoju.
  • Praktyczne konsekwencje: Obywatele mogą zauważyć wyższe ceny napojów z cukrem, kofeiną lub tauryną, co ma zniechęcać do ich spożywania. Pieniądze z tej opłaty w 96,5% zasilają Narodowy Fundusz Zdrowia i są przeznaczane na działania edukacyjne i profilaktyczne, a także na leczenie chorób związanych z otyłością i niewłaściwymi wyborami zdrowotnymi.

• Zakaz sprzedaży napojów energetycznych nieletnim:

  • Kogo dotyczy: Ten zakaz dotyczy producentów, sprzedawców i konsumentów.
  • Co wprowadza: Napoje z dodatkiem kofeiny w proporcji przekraczającej 150 mg/l lub tauryny nie mogą być sprzedawane:
    • Osobom poniżej 18. roku życia (sprzedawca może żądać okazania dokumentu potwierdzającego wiek).
    • Na terenie szkół i innych jednostek systemu oświaty.
    • W automatach.
  • Obowiązki producentów: Muszą jasno oznaczyć opakowanie napoju jako „Napój energetyzujący”.
  • Od kiedy obowiązuje: Ten konkretny zakaz wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.
  • Praktyczne konsekwencje i kary: Osoby, które sprzedają napoje energetyczne niezgodnie z przepisami, podlegają karze grzywny do 2000 zł. Kierownik sklepu lub lokalu gastronomicznego, który nie dopilnuje przestrzegania zakazu, również może zostać ukarany. Producenci i importerzy, którzy nie oznaczą prawidłowo napojów, ryzykują grzywnę do 200 000 zł lub karę ograniczenia wolności.

Koordynacja i realizacja zadań

Ustawa określa również, że zadania z zakresu zdrowia publicznego realizują wspólnie organy administracji rządowej (w tym Minister Zdrowia, Pełnomocnik Rządu ds. Zdrowia Publicznego), państwowe jednostki organizacyjne, takie jak nowo utworzone Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, oraz jednostki samorządu terytorialnego, a także organizacje pozarządowe. Minister Zdrowia koordynuje te działania i odpowiada za Narodowy Program Zdrowia, który jest strategicznym dokumentem wyznaczającym cele i zadania w zakresie zdrowia publicznego na okres co najmniej 5 lat. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom będzie zajmować się profilaktyką uzależnień od alkoholu, narkotyków i uzależnień behawioralnych, prowadząc działania edukacyjne, badawcze i wspierając leczenie.