Ujednolicony tekst przepisów określających zawód pielęgniarki i położnej

To obwieszczenie nie wprowadza nowych przepisów, lecz przedstawia zaktualizowany, jednolity tekst Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej z 2011 roku. Oznacza to, że wszystkie zmiany wprowadzone do tej ustawy od jej uchwalenia aż do 3 grudnia 2025 roku zostały zebrane w jeden, przejrzysty dokument. Dzięki temu pielęgniarki, położne oraz obywatele mogą łatwiej zapoznać się z obowiązującymi zasadami regulującymi te zawody.

Co to zmienia dla pielęgniarek i położnych?

• Łatwiejszy dostęp do przepisów: Przede wszystkim, jednolity tekst ułatwia odnalezienie aktualnych regulacji dotyczących wykonywania zawodu, uzyskiwania kwalifikacji, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej. Nie trzeba już przeszukiwać wielu nowelizacji.
• Zakres obowiązków: Ustawa precyzuje, na czym polega wykonywanie zawodu pielęgniarki i położnej, w tym m.in. rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych pacjenta, planowanie i sprawowanie opieki, samodzielne udzielanie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, realizację zleceń lekarskich, edukację zdrowotną, a nawet stwierdzanie zgonu (w przypadku akcji medycznej).
• Uprawnienia do ordynowania i skierowań: Pielęgniarki i położne z wyższym wykształceniem lub tytułem specjalisty mogą samodzielnie ordynować niektóre leki (z wyłączeniem silnie działających, odurzających i psychotropowych) oraz wyroby medyczne, a także wystawiać skierowania na badania diagnostyczne. To zwiększa ich autonomię i przyspiesza proces leczenia.
• Ochrona prawna i etyka: Zawody pielęgniarki i położnej są samodzielnymi zawodami medycznymi. Przepisy podkreślają obowiązek wykonywania zawodu z należytą starannością, zgodnie z etyką i prawami pacjenta. Podczas wykonywania czynności medycznych są objęte ochroną przewidzianą dla funkcjonariuszy publicznych. Mają obowiązek udzielać pomocy w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego, ale także prawo do odmowy wykonania zlecenia lekarskiego sprzecznego z sumieniem lub kwalifikacjami, z obowiązkiem poinformowania pacjenta o alternatywach.
• Kształcenie podyplomowe: Ustawa określa rodzaje kształcenia podyplomowego (specjalizacje, kursy kwalifikacyjne, specjalistyczne, dokształcające) oraz zasady ich organizacji i finansowania, w tym rolę Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP). Pielęgniarki i położne mają obowiązek i prawo do stałego doskonalenia zawodowego. Reflektowane są zmiany dotyczące procesu akredytacji i organizacji egzaminów państwowych, które od 2027 r. przechodzą do Centrum Egzaminów Medycznych (CEM).

Kogo dotyczy (również obcokrajowców)?

Ustawa dotyczy wszystkich osób wykonujących zawód pielęgniarki i położnej w Polsce. Szczególną uwagę poświęcono uregulowaniu kwestii:

• Obywateli Unii Europejskiej: Precyzuje warunki uznawania ich kwalifikacji zawodowych i prawo do czasowego lub okazjonalnego wykonywania zawodu w Polsce, w tym wymóg znajomości języka polskiego.
• Obywateli Ukrainy: Wprowadzono specjalne regulacje dotyczące ułatwień w uznawaniu kwalifikacji i możliwości wykonywania zawodu w Polsce, zwłaszcza w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii. Pozwala to na szybsze włączenie tych specjalistów do polskiego systemu opieki zdrowotnej, często pod nadzorem.
• Innych cudzoziemców: Określa warunki przyznawania prawa wykonywania zawodu na stałe lub czasowo, w tym konieczność stażu adaptacyjnego oraz znajomości języka polskiego.

Rejestry i nadzór

Ustawa opisuje funkcjonowanie Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych, prowadzonego przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych, oraz rejestrów regionalnych. Określa zasady wpisywania danych, ich aktualizacji, a także udostępniania informacji na potrzeby statystyczne czy współpracy międzynarodowej. Nadzór nad jakością kształcenia podyplomowego sprawuje minister zdrowia, a kontrole prowadzone są przez CMKP lub jego przedstawicieli.

Od kiedy obowiązuje?

Obwieszczenie zostało wydane 4 grudnia 2025 r. i zawiera skonsolidowany tekst ustawy, który uwzględnia liczne zmiany, z których wiele weszło w życie w latach 2024-2025, a niektóre wejdą w 2026 lub 2027 roku. Sam jednolity tekst staje się oficjalnym źródłem prawa od dnia ogłoszenia.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

Dla przeciętnego pacjenta, zmiany te oznaczają potencjalnie lepszy dostęp do świadczeń zdrowotnych, dzięki szerszym uprawnieniom pielęgniarstwa i położnictwa (np. w zakresie ordynowania leków czy wystawiania skierowań), a także dzięki ułatwieniom dla zagranicznych pracowników medycznych. Zwiększona przejrzystość przepisów i nadzór nad kształceniem mają przyczynić się do podniesienia jakości opieki zdrowotnej świadczonej przez pielęgniarki i położne.