Jednolity tekst Kodeksu wykroczeń: aktualne przepisy o drobnych przestępstwach i karach

Co oznacza publikacja tego dokumentu?

Obwieszczenie Marszałka Sejmu publikuje ujednolicony tekst Kodeksu wykroczeń, uwzględniający zmiany prawne wprowadzone w latach 2025–2026. Kodeks wykroczeń to kluczowy akt prawny regulujący odpowiedzialność za czyny o mniejszej szkodliwości społecznej niż przestępstwa, z którymi przeciętny obywatel styka się najczęściej w codziennym życiu.

Najważniejsze obszary objęte Kodeksem

Kodeks szczegółowo definiuje czyny zabronione i zasady karania w wielu dziedzinach życia:

• Bezpieczeństwo na drodze: zawiera zaktualizowane i zaostrzone przepisy dotyczące ruchu drogowego. Karane są m.in. przekroczenia prędkości, nieustąpienie pierwszeństwa pieszym, nielegalne wyścigi i zloty (w tym udział w nich w roli widza), celowe wprowadzanie pojazdu w poślizg (tzw. drifting), a także brak kasku ochronnego u dzieci do lat 16 kierujących rowerem lub hulajnogą elektryczną.
• Spokój i porządek publiczny: zaostrzone sankcje za zakłócanie spokoju, spoczynku nocnego lub porządku (np. krzykiem czy hałasem), w szczególności pod wpływem alkoholu, w placówkach medycznych, podczas akcji ratowniczych czy w budynkach urzędów.
• Ochrona ofiar przemocy domowej: penalizacja łamania policyjnych i sądowych nakazów opuszczenia lokalu oraz zakazów zbliżania się lub kontaktowania z osobą doznającą przemocy.
• Drobne przestępstwa przeciwko mieniu: określa granicę kradzieży, przywłaszczenia lub zniszczenia cudzego mienia (próg wykroczenia wynosi do 800 zł – powyżej tej kwoty czyn kwalifikowany jest jako przestępstwo z Kodeksu karnego).
• Ochrona przyrody i lasów: kary za zaśmiecanie lasów i miejsc publicznych, nieostrożne obchodzenie się z ogniem (w tym wypalanie traw), puszczanie psów luzem w lesie czy nieprzepisowy wjazd pojazdami silnikowymi na tereny leśne.

Kary i środki karne

Za popełnienie wykroczenia grożą cztery podstawowe rodzaje kar:

1. Nagana (w przypadku lżejszych czynów i braku charakteru chuligańskiego),
2. Grzywna (standardowo od 20 zł do 5 000 zł, a za wybrane, poważne wykroczenia drogowe i pożarowe – nawet do 30 000 zł),
3. Ograniczenie wolności (1 miesiąc prac społecznych lub potrącenie pensji),
4. Areszt (od 5 do 30 dni).

Dodatkowo sąd może orzec m.in. zakaz prowadzenia pojazdów (od 6 miesięcy do 3 lat), nawiązkę, obowiązek naprawienia szkody lub przepadek narzędzi służących do popełnienia wykroczenia.

Kogo dotyczą przepisy?

Kodeks wykroczeń obowiązuje każdą osobę, która ukończyła 17. rok życia i dopuściła się czynu zabronionego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (lub na polskich statkach morskich i powietrznych). W przypadku recydywy (ponownego popełnienia podobnego wykroczenia w ciągu 2 lat) sprawcy muszą liczyć się ze znacznie surowszym traktowaniem, w tym minimalnymi stawkami grzywny podwojonymi z mocy prawa.