Ustawa o transporcie kolejowym, czyli przepisy dotyczące działania kolei, praw pasażerów i budowy tras

Obwieszczenie publikuje jednolity tekst ustawy o transporcie kolejowym, uwzględniający najważniejsze zmiany prawne uchwalone do 2026 roku. Akt ten całościowo reguluje rynek kolejowy w Polsce – od planowania i budowy torów, przez codzienne kursowanie pociągów, po bezpieczeństwo pasażerów i pracowników kolei.

Co zmienia ustawa i jak wpływa na życie pasażera?

• Ochrona praw podróżnych i Rzecznik Praw Pasażera Kolei: Przepisy gwarantują wysokie standardy obsługi pasażerów. W przypadku problemów (np. opóźnienia, zgubiony bagaż, odrzucona reklamacja) pasażer może skorzystać z bezpłatnej pomocy Rzecznika Praw Pasażera Kolei działającego przy Prezesie Urzędu Transportu Kolejowego (UTK). Rzecznik pomaga w polubownym rozwiązaniu sporu bez konieczności wchodzenia na drogę sądową.
• Standardy na stacjach i dworcach: Dostęp do peronów i stacji pasażerskich jest całkowicie bezpłatny. Na czynnych dworcach zarządcy mają obowiązek zapewnić podróżnym poczekalnię oraz czytelne oznakowanie i aktualne rozkłady jazdy z odpowiednim wyprzedzeniem.
• Pomoc w razie wypadku: W razie poważnego wypadku przewoźnik ma obowiązek zapewnić pasażerom oraz ich bliskim bezpłatne wsparcie psychologiczne oraz pomoc informacyjną dotyczącą dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

Właściciele nieruchomości i sąsiedzi linii kolejowych

• Budowa nowych tras kolejowych: Ustawa określa uproszczone procedury przejmowania gruntów pod budowę linii kolejowych (w tym m.in. na potrzeby CPK i modernizacji sieci PKP PLK). Za przejęte nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane przez wojewodę według wartości rynkowej (powiększone o dodatkowe 5% za szybkie wydanie nieruchomości lub 10 000 zł w przypadku lokali mieszkalnych).
• Lokale zamienne i pomoc mieszkaniowa: W przypadku konieczności opuszczenia domu lub mieszkania inwestor zapewnia lokal zamienny lub może pokryć koszty najmu innego lokalu na okres do 12 miesięcy.
• Odległości od torów: Nowe budynki mieszkalne nie mogą powstać bliżej niż 10 metrów od granicy obszaru kolejowego oraz 20 metrów od osi skrajnego toru (często ta odległość musi być większa z uwagi na normy hałasu). Właściciele działek przy torach muszą także liczyć się z możliwością wycinki drzew utrudniających widoczność lub stwarzających zagrożenie pożarowe (za odszkodowaniem).

Bezpieczeństwo i porządek

• Straż Ochrony Kolei (SOK): Funkcjonariusze SOK dbają o bezpieczeństwo na dworcach i w pociągach. Mają prawo do legitymowania, nakładania mandatów, kontroli pojazdów na terenie kolejowym, a w określonych sytuacjach także użycia środków przymusu bezpośredniego.
• Nadzór nad personelem: Maszyniści podlegają rygorystycznym badaniom lekarskim, regularnym testom i obowiązkowym szkoleniom, co bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo podróżnych.