Większa kontrola sądów nad podsłuchami i działaniami służb specjalnych

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa ogranicza ryzyko nadużywania podsłuchów oraz innych form niejawnej inwigilacji (tzw. kontroli operacyjnej) przez służby państwowe, takie jak Policja, CBA, ABW, Straż Graniczna, Służba Ochrony Państwa, Krajowa Administracja Skarbowa czy Żandarmeria Wojskowa. Do tej pory nadzór sądowy był w dużej mierze formalny – nowe przepisy dają sędziom i prokuratorom realne narzędzia kontrolne.

Najważniejsze zmiany obejmują:

• Obowiązek uzasadniania decyzji przez sąd: Każda zgoda na podsłuch lub odmowa jej wydania musi zawierać pisemne uzasadnienie.
• Dostęp do pełnych materiałów: Sąd lub prokurator może zażądać od służb wglądu we wszystkie zebrane wcześniej materiały, a nie tylko te wyselekcjonowane przez funkcjonariuszy.
• Kontrola w trakcie trwania podsłuchu: Sąd i prokurator mogą w dowolnym momencie zażądać sprawozdania z przebiegu trwającej inwigilacji oraz zapoznać się ze zgromadzonymi nagraniami.
• Możliwość natychmiastowego przerwania podsłuchu: Jeżeli okaże się, że inwigilacja jest nieuzasadniona lub ustały jej przyczyny, sąd lub prokurator może w każdej chwili wydać wiążącą decyzję o jej natychmiastowym zakończeniu.
• Szybkie i bezwzględne niszczenie nagrań: Materiały, które nie zawierają dowodów przestępstwa lub których użycie w sądzie jest prawnie zabronione, muszą zostać protokolarnie zniszczone w terminie 3 miesięcy (wyjątkowo przedłużonym o kolejne 3 miesiące).
• Większa jawność: Prokurator Generalny oraz minister właściwy do spraw wewnętrznych będą corocznie składać Sejmowi i Senatowi szczegółowe, jawne raporty pokazujące m.in. liczbę inwigilowanych osób, liczbę odmów ze strony sądów oraz liczbę podsłuchów przerwanych na polecenie sędziego lub prokuratora.

Kogo dotyczy ustawa?

Zmiany w pierwszej kolejności wpływają na pracę sądów, prokuratorów i funkcjonariuszy służb odpowiedzialnych za ściganie przestępstw. Pośrednio dotyczą jednak każdego obywatela, zapewniając lepszą ochronę konstytucyjnego prawa do prywatności, tajemnicy korespondencji oraz chroniąc przed bezpodstawną inwigilacją ze strony państwa.

Od kiedy przepisy wchodzą w życie?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Nowe zasady dotyczące bieżącego nadzoru, przerywania kontroli oraz niszczenia materiałów mają zastosowanie do spraw i podsłuchów zarządzonych po wejściu przepisów w życie.