Nowe zasady wyboru i utraty funkcji sołtysów oraz członków rad osiedli i sołectw

Co zmienia nowelizacja ustawy?

Nowelizacja porządkuje i ujednolica przepisy dotyczące powoływania i odwoływania władz w najmniejszych lokalnych wspólnotach – sołectwach, dzielnicach oraz osiedlach (będących tzw. jednostkami pomocniczymi gminy).

Do najważniejszych zmian należą:

• Wymogi dla kandydatów: Kandydat na sołtysa lub do rady sołeckiej musi stale zamieszkiwać na danym terenie oraz mieć prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) do rady gminy. Podobny wymóg posiadania praw wyborczych do rady gminy dotyczy kandydatów do zarządów i rad osiedli oraz dzielnic. Oznacza to m.in., że kandydować nie mogą osoby pozbawione praw publicznych czy prawomocnie skazane za przestępstwa umyślne.
• Bezpośrednie i tajne wybory: Potwierdzono zasadę, że sołtys, rada sołecka oraz członkowie rad i zarządów osiedli/dzielnic są wybierani w bezpośrednim i tajnym głosowaniu przez stałych mieszkańców uprawnionych do głosowania.
• Jasne reguły wygaśnięcia mandatu: W ustawie wprost określono trzy sytuacje, w których następuje utrata mandatu:
  1. Śmierć sołtysa lub członka rady/zarządu.
  2. Złożenie pisemnej rezygnacji (wygasa z dniem doręczenia radzie gminy lub wskazanym w rezygnacji).
  3. Utrata praw wyborczych do rady gminy (bądź ich brak już w dniu wyboru).
• Procedura odwoławcza: W przypadku utraty praw wyborczych wygaśnięcie mandatu stwierdza rada gminy w drodze uchwały w ciągu 3 miesięcy od powzięcia tej wiadomości. Przed podjęciem uchwały samorządowiec ma zagwarantowane prawo do złożenia wyjaśnień.

Kogo dotyczą zmiany?

Przepisy dotyczą obecnych i przyszłych sołtysów, członków rad sołeckich, radnych dzielnicowych i osiedlowych, a także wszystkich mieszkańców uczestniczących w wyborach lokalnych w swoich sołectwach i osiedlach. Nowe zasady dotyczące wygaszania mandatów obejmują także osoby wybrane przed wejściem w życie tej ustawy.

Od kiedy ustawa obowiązuje?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia (ogłoszona 29 września 2026 r., wejdzie w życie pod koniec marca 2027 r.).