Zaostrzenie nadzoru bankowego i nowe zasady dla zagranicznych instytucji finansowych

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa dostosowuje polskie prawo do najnowszych unijnych pakietów bankowych (m.in. dyrektywy CRD VI). Wprowadza szereg istotnych rozwiązań wzmacniających stabilność rynku finansowego:

• Nadzór nad bankami spoza Unii Europejskiej: Przepisy wprowadzają jednolite reguły funkcjonowania dla oddziałów instytucji finansowych z tzw. państw trzecich (spoza UE). Będą one dzielone na klasy w zależności od skali działania, a także zobowiązane do utrzymywania odpowiednich rezerw kapitałowych i płynnościowych w Polsce oraz do rzetelnego informowania klientów o braku lub zakresie ochrony depozytów.
• Wyższe wymagania dla osób zarządzających bankami: KNF zyskuje większe uprawnienia weryfikacyjne w stosunku do członków zarządów, rad nadzorczych oraz osób pełniących kluczowe funkcje (np. dyrektorów finansowych, szefów kontroli i audytu). Oceniane będą nie tylko ich wiedza i niekaralność, ale też zdolność do zarządzania tzw. ryzykiem ESG (związanym z transformacją klimatyczną i środowiskową).
• Kontrola fuzji, przejęć i transferu majątku: Banki będą musiały informować KNF o zamiarze przejęcia istotnych pakietów udziałów (od 15% kapitału), zbycia akcji lub przeniesienia znaczącej części swoich aktywów lub zobowiązań (powyżej 10–15%). KNF będzie mógł zablokować takie transakcje, jeśli zagrażałyby one stabilności finansowej.
• Surowe zasady dla samej KNF: Zwiększono przejrzystość działania nadzoru. Pracownicy KNF i członkowie organu nadzorczego nie mogą inwestować w akcje i obligacje podmiotów nadzorowanych. Po zakończeniu pracy obejmie ich także okres karencji (tzw. cooling-off) zabraniający natychmiastowego przejścia do pracy w nadzorowanych instytucjach (w zamian za rekompensatę finansową).
• Wyższe kary: Zaostrzone zostały kary pieniężne za nieprzestrzeganie przepisów – mogą one sięgać nawet 10% rocznego obrotu netto w przypadku osób prawnych lub ponad 21 mln zł w przypadku osób fizycznych.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa dotyczy bezpośrednio:

• banków krajowych, spółek holdingowych i domów maklerskich,
• podmiotów zagranicznych z państw trzecich chcących świadczyć usługi bankowe w Polsce,
• członków zarządów, rad nadzorczych oraz kluczowych menedżerów w sektorze finansowym,
• pracowników i kierownictwa Komisji Nadzoru Finansowego (KNF).

Znaczenie dla zwykłych obywateli

Dla przeciętnego klienta banku zmiany te oznaczają przede wszystkim większe bezpieczeństwo powierzonych oszczędności oraz wyższą odporność całego systemu bankowego na kryzysy finansowe. Dodatkowo klienci korzystający z usług oddziałów zagranicznych instytucji będą jasno informowani, czy ich środki są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, czy też podlegają obcym systemom gwarancyjnym.

Od kiedy obowiązują przepisy?

Ustawa zasadniczo wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia. Wyjątek stanowią m.in. rozbudowane regulacje dotyczące oddziałów z państw trzecich oraz część powiązanych przepisów wykonawczych, które zaczną obowiązywać od 11 stycznia 2027 r.