Zasady ochrony i lista instytucji przechowujących najcenniejsze polskie zbiory biblioteczne

Obwieszczenie publikuje ujednolicony tekst rozporządzenia regulującego funkcjonowanie narodowego zasobu bibliotecznego, czyli zbioru najcenniejszych, unikatowych dzieł piśmiennictwa, rękopisów, rycin i innych materiałów o kluczowym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa historycznego, naukowego i kulturowego.

Co wchodzi w skład narodowego zasobu bibliotecznego?

Do zasobu zaliczane są unikatowe obiekty posiadające wyjątkową wartość historyczną, naukową, kulturową lub artystyczną. Przepisy kategoryzują te zbiory m.in. według ich wartości rynkowej lub szacunkowej:

• rękopisy (o wartości od 4 000 zł lub poniżej),
• fotografie, filmy i negatywy (od 6 000 zł lub poniżej),
• publikacje (od 6 000 zł lub poniżej),
• rysunki (od 12 000 zł lub poniżej),
• grafiki, plakaty, kolekcje biblioteczne oraz inne materiały (od 16 000 zł lub poniżej).

Obowiązki bibliotek i bezpieczeństwo zbiorów

Biblioteki posiadające w swoich zbiorach takie materiały muszą spełnić rygorystyczne wymagania:

• Elektroniczna ewidencja – wszystkie obiekty z narodowego zasobu muszą być precyzyjnie zarejestrowane w systemach cyfrowych.
• Plan ochrony zbiorów – każda placówka ma obowiązek opracować i co roku (do 31 marca) aktualizować procedury na wypadek zagrożeń i kryzysów (np. pożaru, zalania, kradzieży czy konfliktu zbrojnego), w tym plany ewakuacji dzieł i zabezpieczenia przed zniszczeniem.
• Bezpieczne przechowywanie i udostępnianie – obiekty mogą być udostępniane w celach naukowych lub wystawienniczych wyłącznie w warunkach, które zapobiegają ich uszkodzeniu lub kradzieży. Finansowanie tych zabezpieczeń spoczywa na organizatorach bibliotek (zazwyczaj samorządach lub ministerstwach).

Kogo dotyczy akt i co oznacza dla obywateli?

Rozporządzenie bezpośrednio reguluje pracę 19 najważniejszych bibliotek w Polsce – m.in. Biblioteki Narodowej w Warszawie, Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, a także nowo dopisanych placówek (takich jak Biblioteka Raczyńskich, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu czy Centralna Biblioteka Statystyczna).

Dla przeciętnego obywatela, badacza czy studenta oznacza to gwarancję, że najcenniejsze polskie skarby kultury piśmienniczej są trwale chronione przed zniszczeniem i utratą, a jednocześnie – przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności – pozostają dostępne dla nauki i edukacji przyszłych pokoleń.