Przepisy o ochronie polskich granic i zasadach bezpieczeństwa w strefie nadgranicznej

Co zmienia ustawa w praktyce?

Ustawa określa, jak przebiega i jak jest chroniona granica Polski (lądowa, morska oraz powietrzna). W praktyce wprowadza ona konkretne strefy przy granicy, określa uprawnienia służb (takich jak Straż Graniczna czy Wojsko Polskie) oraz reguluje zasady poruszania się obywateli w rejonach przygranicznych.

Kluczowe strefy przy granicy i zasady dla obywateli

• Pas drogi granicznej (szerokość 15 metrów od linii granicy): W tym obszarze instalowane są znaki graniczne i urządzenia ochronne. Straż Graniczna ma prawo do prowadzenia tu prac, a właściciele sąsiadujących gruntów muszą to umożliwić (przysługuje im za to odszkodowanie). W określonych przypadkach może tam obowiązywać zakaz wstępu, który nie dotyczy jednak właścicieli gruntów oraz wyznaczonych szlaków turystycznych i kąpielisk.
• Strefa nadgraniczna (gminy przylegające do granicy lub morza, o szerokości min. 15 km): W razie zagrożenia bezpieczeństwa lub ryzyka nielegalnego przekraczania granicy MSWiA może wprowadzić tam czasowy zakaz przebywania.

Kogo NIE dotyczy zakaz przebywania w strefie nadgranicznej?
Zakaz ten nie obejmuje m.in.:

• stałych mieszkańców,
• osób prowadzących tam firmę, pracujących lub gospodarujących na roli,
• uczniów i ich opiekunów,
• osób załatwiających sprawy w urzędach lub uczestniczących w kulcie religijnym,
• właścicieli nieruchomości na tym terenie.

Rekompensaty dla lokalnego biznesu

Jeśli z powodu decyzji rządu ruch na przejściu granicznym zostanie zawieszony, lokalni przedsiębiorcy (np. prowadzący restauracje, hotele, kantory, sklepy) oraz rolnicy świadczący usługi turystyczne mogą otrzymać rekompensatę z budżetu państwa. Rekompensata przysługuje pod warunkiem spadku obrotów o co najmniej 25% i braku zaległości podatkowo-składkowych. Może być wypłacona maksymalnie kilka razy w wysokości do 65% średniego miesięcznego przychodu lub w kwocie odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu za każdego ubezpieczonego pracownika.

Ochrona przestrzeni powietrznej i obrona kraju

Ustawa bardzo szczegółowo reguluje kwestie bezpieczeństwa w powietrzu:

• Określa procedury przechwytywania obcych maszyn wojskowych i cywilnych naruszających polską przestrzeń.
• Wprowadza procedury dla tzw. obiektów RENEGADE (samolotów cywilnych, które mogą być użyte do ataku terrorystycznego). W skrajnych przypadkach, gdy na pokładzie nie ma osób postronnych, a maszyna ma posłużyć jako broń, Dowódca Operacyjny Sił Zbrojnych może wydać rozkaz jej zestrzelenia.
• Pozwala na niszczenie, unieruchamianie lub przejmowanie kontroli nad nielegalnie latającymi dronami (bezzałogowymi statkami powietrznymi).

Kary za złamanie przepisów

• Za niszczenie, uszkadzanie lub przesuwanie elementów infrastruktury granicznej (np. zapór, płotów, ogrodzeń) grozi kara więzienia od 6 miesięcy do 5 lat.
• Za nielegalne przebywanie w strefie objętej zakazem wstępu grozi kara aresztu lub grzywny.

Od kiedy obowiązują przepisy?

Prezentowany tekst jest tekstem jednolitym ustawy z 1990 roku, uwzględniającym wszystkie zmiany prawne wprowadzone do 22 czerwca 2026 r., w tym nowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim oraz usprawnienia działań Sił Zbrojnych.