Jak Polska korzysta z europejskiego systemu Eurodac do zarządzania migracjami i ścigania przestępców.

Udział Polski w systemie Eurodac – Co to oznacza dla obywateli?

Niniejsza ustawa reguluje sposób, w jaki Polska uczestniczy w europejskim systemie Eurodac. Jest to system informatyczny, który służy do gromadzenia i porównywania danych biometrycznych (głównie odcisków palców i wizerunków twarzy) oraz danych alfanumerycznych (np. imion, nazwisk, dat urodzenia) od osób, które przybywają do Unii Europejskiej, ubiegają się o ochronę międzynarodową lub przebywają w Polsce nielegalnie.

Kogo dotyczy ustawa i jakie dane są zbierane?

Ustawa dotyczy przede wszystkim:

• Osób ubiegających się o azyl lub ochronę międzynarodową: Ich dane biometryczne są pobierane w celu ustalenia, które państwo UE jest odpowiedzialne za rozpatrzenie ich wniosku.
• Cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce: Dane są zbierane w celu ich identyfikacji.
• Obywateli państw trzecich przekraczających granice: W określonych sytuacjach (np. ratunek na morzu, brak dokumentów) ich dane mogą być pobierane.
• Organów ścigania i innych służb: Ustawa określa ich uprawnienia i obowiązki w zakresie dostępu do danych Eurodac, np. do celów zapobiegania i wykrywania przestępstw.

Dane biometryczne są pobierane głównie przez Straż Graniczną, a także przez Policję i Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Po co zbiera się te dane?

Główne cele systemu Eurodac to:

• Zarządzanie migracjami: Pomaga ustalić, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosku o azyl i identyfikować osoby nielegalnie przebywające na terenie UE.
• Ochrona porządku publicznego: Różne polskie służby (takie jak Policja, Straż Graniczna, CBA, ABW, Żandarmeria Wojskowa, Służba Ochrony Państwa, KAS, SKW) mogą wnioskować o porównanie danych biometrycznych z Eurodac w celu zapobiegania, wykrywania i ścigania przestępstw, w tym tych o charakterze terrorystycznym. W przypadkach wyjątkowo pilnych, wnioski te mogą być rozpatrywane bez dodatkowej weryfikacji.

Obowiązki i prawa obywateli

• Obowiązek udostępnienia danych: Osoby, których dotyczy ustawa (np. ubiegające się o azyl), są zobowiązane do umożliwienia pobrania ich danych biometrycznych. W przypadku odmowy, organy mogą zastosować środki przymusu bezpośredniego (np. siłę fizyczną) w celu pobrania odcisków palców lub wizerunku twarzy.
• Prawa dotyczące danych osobowych: Mimo gromadzenia danych, obywatele mają prawa! Mogą oni:
  • Wystąpić o dostęp do swoich danych: Dowiedzieć się, jakie dane są o nich przechowywane w systemie Eurodac.
  • Żądać sprostowania, uzupełnienia lub usunięcia danych: Jeśli dane są nieprawidłowe lub nieaktualne.
  • Żądać ograniczenia przetwarzania danych.
  • Złożyć skargę: Do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) w przypadku naruszenia ich praw.
  • Ubiegać się o odszkodowanie: Jeśli poniosły szkodę w wyniku niezgodnego z prawem przetwarzania ich danych przez organy państwowe.
• Usunięcie danych: Dane osoby zostają usunięte z systemu Eurodac, jeśli uzyska ona obywatelstwo polskie lub innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W przypadku uzyskania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, dane są odpowiednio oznaczane.

Kto i jak zarządza systemem w Polsce?

Komendant Główny Policji pełni rolę Centralnego Organu Technicznego Eurodac i odpowiada za krajowy punkt dostępu do systemu. Prowadzi rejestry operacji przetwarzania danych i dba o bezpieczeństwo. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych monitoruje zgodność przetwarzania danych z prawem i przeprowadza kontrole.

Kiedy ustawa weszła w życie?

Większość przepisów ustawy wchodzi w życie 12 czerwca 2026 r. Niektóre, dotyczące dostępu do systemu i szkoleń, weszły w życie wcześniej, bo już następnego dnia po ogłoszeniu ustawy.

Ta ustawa jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa i efektywnego zarządzania przepływami migracyjnymi w Polsce i całej Unii Europejskiej, jednocześnie wprowadzając mechanizmy ochrony praw osób, których dane są przetwarzane.