Nowe zasady zarządzania publicznymi pieniędzmi i kwalifikacji audytorów wewnętrznych

Ta ustawa wprowadza kluczowe zmiany w sposobie, w jaki zarządzane są publiczne pieniądze w Polsce oraz w kwalifikacjach zawodowych dla audytorów wewnętrznych w sektorze publicznym. Ma ona na celu zwiększenie transparentności i kontroli nad wydatkami państwowymi.

Co zmienia ustawa w praktyce?

1. Centralizacja Wolnych Środków Publicznych:
   • Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) będzie zobowiązany do przekazywania wolnych, czyli niewykorzystanych na bieżąco, środków z kilkunastu państwowych funduszy (takich jak Fundusz Kolejowy, Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, Fundusz Kredytów Studenckich, Fundusze wspierające termomodernizację czy pomoc dla Ukrainy) do depozytu u Ministra Finansów.
   • Oznacza to, że Minister Finansów będzie miał bezpośrednią kontrolę nad tymi środkami, wpływając na ich oprocentowanie i terminy zwrotu. Fundusze te nadal będą służyć swoim pierwotnym celom, ale ich „parkowanie” będzie scentralizowane. Dotychczas wiele z nich mogło być lokowanych w innych bankach.
2. Nowy Państwowy Egzamin dla Audytorów Wewnętrznych:
   • Ustawa wprowadza jednolity, państwowy egzamin dla osób ubiegających się o tytuł audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych. Egzamin będzie organizowany raz w roku przez Krajową Szkołę Administracji Publicznej (KSAP).
   • Określono szczegółowe warunki przystąpienia do egzaminu (np. posiadanie wyższego wykształcenia i dwuletniej praktyki w audycie wewnętrznym lub zdanie egzaminu państwowego), wysokość opłat, terminy i procedury składania wniosków oraz zasady wglądu do prac i odwołań.
   • Powołana zostanie Państwowa Komisja Egzaminacyjna, odpowiedzialna za przebieg egzaminu.
3. Zmiany w Obliczaniu Wydatków Obronnych:
   • Doprecyzowano zasady obliczania tzw. „klauzuli obronnej”, czyli minimalnego poziomu wydatków na obronność, który jest uwzględniany w budżecie państwa. Zmiany te wejdą w życie po raz pierwszy przy tworzeniu projektu budżetu na rok 2027.
4. Udostępnianie Danych w Systemach Teleinformatycznych:
   • Minister Finansów będzie udostępniał szerszy zakres informacji z rejestrów systemów teleinformatycznych instytucjom zarządzającym programami finansowanymi ze środków unijnych oraz beneficjentom projektów grantowych, co ma poprawić przepływ informacji i kontrolę nad funduszami.

Kogo dotyczy ustawa i jakie są konsekwencje dla obywateli?

• Bank Gospodarstwa Krajowego i Zarządzający Funduszami: Bezpośrednio dotknięci są zarządzający funduszami państwowymi oraz Bank Gospodarstwa Krajowego, który będzie musiał dostosować swoje procedury do nowych wymogów deponowania środków u Ministra Finansów.
• Przyszli i obecni Audytorzy Wewnętrzni w Sektorze Publicznym: Ustawa ma bezpośredni wpływ na osoby, które chcą pracować jako audytorzy wewnętrzni w administracji publicznej. Muszą oni spełniać nowe kwalifikacje i zdać państwowy egzamin. Dla obywateli oznacza to, że audyty wewnętrzne, mające na celu kontrolę prawidłowości wydatkowania pieniędzy publicznych, będą przeprowadzane przez osoby o ujednoliconych i potwierdzonych kwalifikacjach, co powinno zwiększyć ich skuteczność i wiarygodność.
• Podatnicy: Pośrednio, centralizacja zarządzania wolnymi środkami publicznymi oraz standaryzacja audytu wewnętrznego mają przyczynić się do bardziej efektywnego i transparentnego wydawania pieniędzy z budżetu państwa, czyli środków pochodzących od wszystkich obywateli. Może to zmniejszyć ryzyko marnotrawstwa i nieprawidłowości.
• Osoby korzystające z programów wsparcia: Chociaż ustawa nie zmienia celów funduszy (np. na kredyty mieszkaniowe, termomodernizację, wsparcie dla studentów), to sposób zarządzania ich wolnymi środkami może mieć wpływ na stabilność i przejrzystość finansową tych programów.

Od kiedy obowiązuje?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia (czyli po 26 maja 2026 r.). Jednak niektóre przepisy, jak te dotyczące obliczania wydatków obronnych, będą stosowane po raz pierwszy do projektu ustawy budżetowej na rok 2027, a nowy egzamin dla audytorów zostanie przeprowadzony po raz pierwszy w 2027 roku.