Nowe zasady i kary za przywożenie i wywożenie zabytków oraz innych dóbr kultury

Ustawa wprowadza istotne zmiany w zakresie przywozu i wywozu dóbr kultury, dostosowując polskie prawo do regulacji Unii Europejskiej (rozporządzeń 116/2009 i 2019/880). Ma to na celu skuteczniejszą walkę z nielegalnym obrotem cennymi przedmiotami.

Co zmienia ustawa w praktyce?

• Wprowadza nowe obowiązki w zakresie uzyskiwania pozwoleń na przywóz dóbr kultury spoza obszaru celnego Unii Europejskiej oraz na wywóz ich poza ten obszar.
• Wyznacza Ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego jako organ odpowiedzialny za wydawanie tych pozwoleń.
• Rozszerza uprawnienia Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie kontroli i ścigania naruszeń.

Kogo dotyczy?

Ustawa dotyczy przede wszystkim każdego, kto importuje lub eksportuje dobra kultury, takie jak dzieła sztuki, antyki czy inne przedmioty o wartości historycznej lub artystycznej, szczególnie w transakcjach z krajami trzecimi (spoza UE). Dotyczy to zarówno kolekcjonerów, handlarzy, jak i instytucji, a także osób prywatnych, które nabywają lub zbywają takie przedmioty za granicą.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza i jakie kary?

Główne obowiązki:

• Pozwolenie na przywóz: Musisz posiadać specjalne pozwolenie na przywóz niektórych dóbr kultury na terytorium Polski, jeśli pochodzą one z państw nienależących do Unii Europejskiej.
• Pozwolenie na wywóz: Jeśli wywozisz dobro kultury (nawet to, które nie jest formalnie zabytkiem) poza obszar celny UE, potrzebujesz pozwolenia. Dodatkowo, jeśli dobro było czasowo wywiezione na podstawie pozwolenia, masz obowiązek je z powrotem przywieźć.
• Prawdomówność: Wnioski o pozwolenie i oświadczenia muszą zawierać prawdziwe informacje.
• Zakaz nieuprawnionej zmiany procedury celnej: Jeśli dobro kultury zostało tymczasowo przywiezione (np. na wystawę), nie możesz bez pozwolenia zmienić jego statusu celnego na inną procedurę.

Wprowadzone kary są znaczące:

• Za nielegalny przywóz dóbr kultury: Grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. W lżejszych przypadkach sprawca podlega grzywnie.
• Za podanie nieprawdy: Kto we wniosku lub oświadczeniu poda nieprawdziwe informacje lub zatai prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. W lżejszych przypadkach – grzywnie.
• Za nieuprawnioną zmianę procedury celnej: Grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. W lżejszych przypadkach – grzywnie.
• Za nielegalny wywóz dóbr kultury: Grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
• Ważne: We wszystkich powyższych przypadkach sąd może orzec przepadek dobra kultury, nawet jeśli nie jest ono własnością osoby, która popełniła przestępstwo.

Od kiedy obowiązuje?

Ustawa wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia jej ogłoszenia (8 kwietnia 2026 r.), czyli 15 kwietnia 2026 r.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi:

Jeśli jesteś kolekcjonerem, spadkobiercą, handlarzem sztuką lub po prostu osobą, która zamierza kupić lub sprzedać cenny przedmiot o charakterze kulturowym za granicą (zwłaszcza poza UE), musisz bezwzględnie zapoznać się z nowymi przepisami. Niewiedza o nich lub próba ominięcia procedur może skutkować bardzo poważnymi konsekwencjami prawnymi, w tym wysokimi grzywnami, pozbawieniem wolności oraz utratą przedmiotu.