Nowe zasady wymiany informacji o karalności z zagranicą, w tym o obywatelach spoza Unii Europejskiej

Ustawa wprowadza istotne zmiany w funkcjonowaniu Krajowego Rejestru Karnego (KRK) w Polsce, mające na celu dostosowanie go do wymogów Unii Europejskiej, a w szczególności do usprawnienia międzynarodowej wymiany informacji o osobach karanych. Dotyczy to zarówno obywateli UE, jak i obywateli państw spoza Unii (tzw. państw trzecich) oraz bezpaństwowców.

Co zmienia ustawa w praktyce?

• Wymiana informacji o karalności: Główną zmianą jest lepsza integracja polskiego KRK z europejskimi systemami wymiany informacji o rejestrach karnych – ECRIS (dla obywateli UE) i ECRIS-TCN (dla obywateli państw trzecich i bezpaństwowców). Dzięki temu Polska będzie sprawniej przekazywać i otrzymywać dane o wyrokach skazujących z innych krajów.
• Pobieranie odcisków palców: W przypadku obywateli państw trzecich oskarżonych w Polsce o przestępstwa, organy ścigania (np. Policja) będą mogły pobierać odciski palców w celu ich identyfikacji w ramach systemu ECRIS-TCN. Ma to usprawnić proces ustalania tożsamości i historii karalności tych osób.
• Informacje o przestępstwach terrorystycznych: W KRK będą szczegółowo odnotowywane informacje, czy czyn zabroniony miał charakter terrorystyczny.
• Prawo do informacji: Osoby (zarówno obywatele UE, jak i obywatele państw trzecich, którzy zamieszkiwali w UE) będą miały prawo za pośrednictwem polskiego KRK złożyć wniosek o uzyskanie informacji o swojej karalności z rejestrów karnych innych państw członkowskich.

Kogo dotyczy?

Ustawa ma wpływ na:

• Obywateli polskich i obywateli innych państw UE, których dane o karalności będą sprawniej wymieniane między krajami.
• Obywateli państw trzecich (spoza UE) i bezpaństwowców, w stosunku do których wprowadzono nowe zasady pobierania odcisków palców i wymiany danych o karalności.
• Polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości (policja, prokuratura, sądy), które uzyskają lepszy dostęp do międzynarodowych danych o karalności.
• Osoby fizyczne i podmioty prawne, które wnioskują o zaświadczenie o niekaralności, w tym w kontekście zamówień publicznych, gdyż procedura uzyskiwania takich informacji z zagranicy będzie usprawniona.

Od kiedy obowiązuje?

Większość przepisów wchodzi w życie po 14 dniach od ogłoszenia ustawy. Jednakże, niektóre kluczowe zmiany dotyczące systemu ECRIS-TCN zaczną obowiązywać dopiero w dniu uruchomienia tego systemu przez Komisję Europejską. Art. 6, dotyczący certyfikacji wykonawców zamówień publicznych, wejdzie w życie 12 lipca 2026 r. Istnieją też przepisy przejściowe dla już wszczętych postępowań.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

• Szybsze uzyskiwanie zaświadczeń o niekaralności: Jeśli pracujesz lub aplikujesz o pracę wymagającą sprawdzenia karalności w kilku krajach UE, uzyskanie takiej informacji z KRK będzie łatwiejsze i sprawniejsze.
• Dla obcokrajowców spoza UE: Jeśli jesteś obywatelem państwa trzeciego i zostaniesz oskarżony o przestępstwo w Polsce, musisz liczyć się z tym, że zostaną pobrane Twoje odciski palców w celu ich wprowadzenia do europejskiego systemu ECRIS-TCN.
• Usprawnienie wymiaru sprawiedliwości: Lepsza wymiana informacji między krajami może przyczynić się do szybszego i skuteczniejszego prowadzenia postępowań karnych, zwłaszcza w sprawach z elementem międzynarodowym.