Zasady zarządzania majątkiem państwowym i spółkami z udziałem Skarbu Państwa

Obwieszczenie Marszałka Sejmu z 2026 r. przedstawia jednolity tekst ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, co oznacza, że zawiera ona wszystkie dotychczasowe zmiany i ułatwia obywatelom oraz podmiotom gospodarczym zapoznanie się z aktualnym stanem prawnym.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa dotyczy przede wszystkim administracji publicznej, państwowych osób prawnych (takich jak agencje, fundusze, instytuty naukowe, uczelnie, szpitale, parki narodowe, przedsiębiorstwa państwowe, banki) oraz spółek, w których Skarb Państwa ma udziały. Pośrednio jej zapisy mają wpływ na każdego obywatela, ponieważ regulują zarządzanie majątkiem, który służy realizacji zadań publicznych, a także kształtują warunki funkcjonowania strategicznych sektorów gospodarki.

Co zmienia ustawa w praktyce i jakie prawa/obowiązki wprowadza?

• Zasady dobrej gospodarki: Ustawa nakłada na wszystkie podmioty zarządzające majątkiem państwowym obowiązek działania zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki i ze szczególną starannością, aby majątek ten służył zadaniom publicznym i rósł na wartości.
• Kontrola transakcji w spółkach państwowych: Spółki z udziałem Skarbu Państwa muszą uzyskiwać zgody na kluczowe transakcje. Dotyczy to np. zbywania lub nabywania znaczących składników majątku trwałego (o wartości przekraczającej 5% aktywów lub 100 mln zł), kupna akcji innych spółek, a także zawierania kosztownych umów na usługi prawne, marketingowe czy doradcze (powyżej 500 tys. zł rocznie). Nadzór ma zapobiegać niegospodarności.
• Wymogi dla członków zarządów i rad nadzorczych: Ustawa szczegółowo określa, jakie kwalifikacje (wykształcenie, doświadczenie zawodowe, certyfikaty np. MBA, CFA) muszą posiadać kandydaci do rad nadzorczych i zarządów spółek państwowych. Wprowadza też surowe ograniczenia dla osób aktywnie zaangażowanych politycznie, np. współpracowników posłów czy członków władz partii, uniemożliwiając im zasiadanie w tych organach. Obowiązuje również zasada „jednego fotela” – jedna osoba może zasiadać w radzie nadzorczej tylko jednej dużej spółki z dominującym udziałem państwa lub samorządu.
• Rada do spraw spółek z udziałem Skarbu Państwa: Powołano Radę, która opiniuje kandydatów na stanowiska w organach nadzorczych i zarządzających, co ma zapewnić większy profesjonalizm w doborze kadr.
• Ochrona spółek strategicznych: Ustawa zawiera listę spółek kluczowych dla bezpieczeństwa i gospodarki państwa (m.in. z sektora energetycznego, obronnego, finansowego, transportowego), których akcje są chronione przed sprzedażą. Akcje wymienione w Art. 13 są w ogóle niezbywalne, a sprzedaż pozostałych akcji Skarbu Państwa wymaga zgody Rady Ministrów.
• Fundusz Inwestycji Kapitałowych: Utworzono państwowy fundusz celowy, zarządzany przez ministra aktywów państwowych. Jego środki (m.in. z zysków spółek, dywidend) są przeznaczane na nabywanie lub obejmowanie akcji przez Skarb Państwa, co ma służyć ochronie interesów państwa i wspieraniu strategicznych inwestycji.
• Zarządzanie pozostałym majątkiem: Regulowane jest zarządzanie mieniem państwowym innym niż akcje, np. nieruchomościami po zlikwidowanych jednostkach, spadkami czy darowiznami. Za te kwestie odpowiadają głównie wojewodowie.
• Ewidencja mienia: Nakaz ewidencjonowania całego majątku Skarbu Państwa, a Prokuratoria Generalna RP prowadzi jego centralny rejestr.

Od kiedy obowiązuje?

Obwieszczenie zostało ogłoszone 12 marca 2026 r. i przedstawia jednolity tekst ustawy na dzień 9 marca 2026 r. Sama ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym weszła w życie 1 stycznia 2017 r., a niniejsze obwieszczenie integruje liczne późniejsze zmiany.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi:

• Większa stabilność i bezpieczeństwo: Ochrona strategicznych spółek oraz precyzyjne zasady zarządzania majątkiem państwowym mają zapewnić stabilność kluczowych sektorów gospodarki, co przekłada się na bezpieczeństwo energetyczne, finansowe i obronne kraju.
• Wyższe standardy zarządzania: Wymogi dotyczące kwalifikacji i transparentności dla członków organów zarządzających i nadzorczych mają prowadzić do lepszego zarządzania spółkami państwowymi, co może wpływać na jakość i dostępność usług publicznych.
• Ograniczenie politycznych wpływów: Zasady dotyczące braku powiązań politycznych osób w organach spółek państwowych oraz Rada opiniująca kandydatów mają na celu ograniczenie wpływu polityki na decyzje biznesowe i obsadzanie stanowisk, promując kompetencje ponad przynależność partyjną.
• Kontrola wydatków publicznych: Wymóg zgody na drogie usługi zewnętrzne i duże transakcje ma na celu lepszą kontrolę nad wydatkami w spółkach państwowych, co w teorii powinno ograniczać marnotrawstwo środków publicznych.