Ułatwienia w uzyskiwaniu i rozliczaniu płatności za rolnictwo ekologiczne

Niniejsze rozporządzenie wprowadza istotne zmiany w zasadach przyznawania i wypłacania płatności ekologicznych dla rolników. Płatności te są częścią Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i mają na celu wspieranie rolnictwa ekologicznego w Polsce.

Co się zmienia w praktyce dla rolników?

Główne zmiany skupiają się na uproszczeniach i złagodzeniu rygorów, co powinno ułatwić rolnikom korzystanie z dopłat i zmniejszyć ryzyko wysokich kar:

• Mniej wymagań i dokumentacji: Ustawa uchyla szereg dotychczasowych przepisów i załączników, które dotyczyły szczegółowych warunków uzyskania płatności. Oznacza to, że pewne wymogi, które były wcześniej obowiązkowe, przestają być aktualne, co upraszcza proces ubiegania się o wsparcie.
• Elastyczność w doradztwie: Zlikwidowano wymóg, aby plan działalności ekologicznej był sporządzany zgodnie ze wskazaniami konkretnego typu doradcy rolnego (np. ze specjalizacją rolnośrodowiskową). Rolnicy zyskają większą swobodę w wyborze doradcy, co może być bardziej praktyczne.
• Ograniczenie kar finansowych: To jedna z najważniejszych zmian. Wprowadzono nowe zasady dotyczące kar za uchybienia w realizacji zobowiązań ekologicznych:
  • Zmniejszenie kar za powtórzone błędy: Jeśli na tej samej powierzchni gruntu zostanie stwierdzone to samo uchybienie, które już wcześniej doprowadziło do nałożenia kary, aktualna kara będzie pomniejszana o kwoty nałożone za to samo uchybienie w poprzednich latach. Ma to zapobiec wielokrotnemu karaniu za ten sam, utrzymujący się problem na tej samej działce.
  • Maksymalny limit kar: Ustanowiono górny limit kar. Całkowita suma kar nałożonych za dane zobowiązanie ekologiczne (zarówno w danym roku, jak i w latach poprzednich) nie będzie mogła być wyższa niż suma wszystkich płatności ekologicznych, które rolnik otrzymał na realizację tego zobowiązania.

Kogo dotyczą te zmiany?

Przepisy dotyczą przede wszystkim rolników prowadzących gospodarstwa ekologiczne lub przechodzących na takie gospodarowanie, którzy ubiegają się o płatności w ramach unijnych programów wsparcia. Zmiany wpływają na ich prawa i obowiązki w zakresie realizacji zobowiązań ekologicznych i rozliczania się z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Kiedy zmiany wchodzą w życie?

Rozporządzenie wchodzi w życie 15 marca 2026 roku. Warto jednak zwrócić uwagę na przepisy przejściowe:

• W przypadku spraw o przyznanie płatności ekologicznych, które rozpoczęły się przed 15 marca 2026 r. i nie zostały jeszcze zakończone, stosuje się co do zasady stare przepisy. Podobnie dla spraw zakończonych starą decyzją, które zostaną wznowione.
• Wyjątkiem są nowe zasady dotyczące kar (limit kar i odliczenia kar za powtórzone błędy) – te zasady mogą być stosowane dla spraw wszczętych po 14 marca 2025 r. lub wznowionych po wejściu w życie rozporządzenia, nawet jeśli pierwotnie dotyczyły okresu sprzed wejścia w życie nowych przepisów.
• Rozporządzenie wyjaśnia również, że jeśli w 2025 r. dokonano zmian w planie działalności ekologicznej przy udziale doradcy posiadającego odpowiednią wiedzę (niekoniecznie o konkretnej specjalizacji), to takie zmiany są uznawane za zgodne z przepisami, zapewniając pewność prawną rolnikom.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi

Dla przeciętnego obywatela Polski te zmiany mają przede wszystkim pośrednie znaczenie. Ułatwienia dla rolników ekologicznych mogą przyczynić się do rozwoju tej formy produkcji rolnej, co potencjalnie oznacza większą dostępność i stabilność cen produktów ekologicznych na rynku. Zmniejszenie biurokracji i bardziej przewidywalne kary mogą zachęcić więcej rolników do przechodzenia na metody ekologiczne, wspierając tym samym ochronę środowiska i zrównoważony rozwój wsi.