Przepisy określające, jakie wykształcenie i wiedzę muszą mieć osoby kontrolujące rośliny i produkty roślinne przeznaczone na eksport poza Unię Europejską.

To rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustanawia szczegółowe wymogi dotyczące kwalifikacji dla osób, które w imieniu firm eksportujących przeprowadzają samodzielną kontrolę roślin, produktów roślinnych oraz innych przedmiotów przed ich wysłaniem do krajów spoza Unii Europejskiej (tzw. państw trzecich). Dlaczego to jest ważne? Ponieważ odpowiednio przeprowadzone kontrole wewnętrzne w firmie mogą uprawniać ją do korzystania z rzadszych kontroli urzędowych na granicy, co przyspiesza proces eksportu.

Kogo dotyczy rozporządzenie i co zmienia?

Rozporządzenie dotyczy przede wszystkim firm eksportujących rośliny, warzywa, owoce, nasiona, drewno i inne przedmioty pochodzenia roślinnego poza Unię Europejską. W praktyce wpływa ono na pracowników lub właścicieli tych firm, którzy są odpowiedzialni za przeprowadzanie wspomnianych kontroli. Główne zmiany polegają na precyzyjnym określeniu, jakie wykształcenie i zakres wiedzy są wymagane, aby móc wykonywać takie kontrole. Do tej pory mogły być to mniej formalne zasady, a teraz są one jasno sprecyzowane w prawie.

Wymagane kwalifikacje

Osoby przeprowadzające samodzielną kontrolę muszą spełnić jeden z poniższych warunków dotyczących wykształcenia:

• Ukończenie szkoły ponadpodstawowej/ponadgimnazjalnej w zawodach takich jak technik rolnik, technik ogrodnik czy technik leśnik, z uzyskaniem odpowiedniego tytułu zawodowego lub dyplomu.
• Ukończenie studiów wyższych (licencjackich, inżynierskich, magisterskich) na kierunkach rolnictwo, ogrodnictwo, leśnictwo lub na innych kierunkach, pod warunkiem, że program studiów obejmował co najmniej 120 godzin zajęć związanych z hodowlą, uprawą lub ochroną roślin.
• Ukończenie studiów podyplomowych w zakresie wymienionym powyżej.
• Posiadanie zagranicznych dyplomów lub świadectw, które są uznawane w Polsce za równoważne.

Dodatkowo, każda taka osoba musi posiadać szczegółową wiedzę, określoną w załączniku do rozporządzenia. Obejmuje ona znajomość:

• Przepisów unijnych i polskich dotyczących ochrony roślin przed agrofagami (szkodnikami i chorobami roślin), zwłaszcza w kontekście eksportu.
• Zasady działania rejestru zaufanych eksporterów, w tym sposobu uzyskiwania wpisu, obowiązków eksportera, procedur samodzielnej kontroli oraz warunków wykreślenia z rejestru.
• Zasad wydawania świadectw fitosanitarnych niezbędnych do eksportu.
• Ryzyk związanych ze szkodnikami roślin w handlu międzynarodowym i sposobów ich ograniczania.
• Metod identyfikacji agrofagów, sprzętu do ich wykrywania oraz środków zapobiegania ich występowaniu w miejscach składowania i kontroli.
• Postępowania w przypadku podejrzenia lub stwierdzenia wystąpienia groźnych szkodników.

Praktyczne konsekwencje

Rozporządzenie ma na celu podniesienie standardów kontroli fitosanitarnych, co jest kluczowe dla ochrony środowiska naturalnego przed wprowadzaniem obcych szkodników oraz dla utrzymania dobrej reputacji Polski w międzynarodowym handlu roślinami. Dla przeciętnego obywatela, który nie zajmuje się eksportem roślin, ma ono znaczenie pośrednie, wspierając bezpieczeństwo sanitarne importowanych i eksportowanych produktów.

Firmy eksportowe będą musiały upewnić się, że osoby odpowiedzialne za kontrole spełniają nowe wymogi edukacyjne i posiadają aktualną wiedzę. Niespełnienie tych wymogów może uniemożliwić firmie uzyskanie statusu zaufanego eksportera, a tym samym skorzystanie z udogodnień w postaci rzadszych kontroli. Może to wymagać dodatkowych szkoleń lub zatrudnienia odpowiednio wykwalifikowanego personelu.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 6 marca 2026 roku.