Zasady dotyczące płatnych autostrad i finansowania dróg w Polsce w jednym dokumencie

Obwieszczenie Marszałka Sejmu z 20 lutego 2026 r. przedstawia jednolity tekst ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Oznacza to, że nie wprowadza nowych przepisów, lecz zbiera wszystkie dotychczasowe zmiany i pokazuje, jak prawo wygląda aktualnie. Jest to ułatwienie dla obywateli i instytucji, pozwalające na szybkie zapoznanie się z obowiązującymi regulacjami.

Płatne autostrady i drogi ekspresowe

Ustawa reguluje, kto może budować i eksploatować płatne autostrady (Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad lub specjalne spółki drogowe), a także zasady zawierania umów w tym zakresie. Określa również, że opłaty za przejazd są pobierane, a ich wysokość jest ustalana w oparciu o kategorie pojazdów, takie jak:

• kategoria 1 – motocykle,
• kategoria 2 – pojazdy samochodowe o masie do 3,5 tony,
• kategoria 3 – pojazdy o masie od 3,5 do 12 ton,
• kategoria 4 – pojazdy o masie co najmniej 12 ton,
• kategoria 5 – autobusy.

Stawki opłat są ustalane z uwzględnieniem m.in. liczby osi pojazdu, emisji spalin czy pory dnia. Operatorzy autostrad są zobowiązani do dbania o bezpieczeństwo ruchu drogowego, a w sytuacjach zagrożenia mogą tymczasowo odstąpić od pobierania opłat.

Zwolnienia z opłat obejmują m.in. pojazdy Sił Zbrojnych RP i innych państw (jeśli wynika to z umów międzynarodowych), służb ratowniczych (straż pożarna, pogotowie, ITD, Policja, KAS, służby specjalne) oraz pojazdy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, a także spółek koncesyjnych wykonujących swoje zadania.

Opłata paliwowa – klucz do finansowania dróg

Ustawa szczegółowo określa zasady funkcjonowania opłaty paliwowej. Jest to opłata pobierana od paliw silnikowych i gazu wprowadzanych na rynek krajowy (płaci ją producent lub importer, ale ostatecznie wpływa na cenę paliwa na stacji). Zebrane w ten sposób pieniądze są dzielone między trzy fundusze:

• 76,90% trafia do Krajowego Funduszu Drogowego (KFD),
• 19,45% do Funduszu Kolejowego,
• 3,65% do Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych o Charakterze Użyteczności Publicznej.

Oznacza to, że pieniądze, które płacimy za paliwo, są przeznaczane nie tylko na drogi, ale także na rozwój infrastruktury kolejowej i publicznych połączeń autobusowych. Wysokość stawek opłaty paliwowej jest corocznie waloryzowana o wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.

Krajowy Fundusz Drogowy

Krajowy Fundusz Drogowy (KFD) to specjalny fundusz, którego głównym celem jest finansowanie budowy i przebudowy dróg krajowych, w tym autostrad, a także wdrażanie systemów poboru opłat. Środki KFD pochodzą głównie z opłaty paliwowej, ale również z opłat za przejazdy autostradami, odsetek, kredytów, pożyczek, obligacji i środków unijnych. Funduszem zarządza Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), który może zaciągać kredyty i emitować obligacje na rzecz KFD. Działania Funduszu są nadzorowane przez Radę Ministrów oraz ministrów właściwych do spraw transportu i finansów publicznych.

Ochrona danych osobowych

W związku z pobieraniem opłat za przejazd autostradami, operatorzy są zobowiązani do przestrzegania przepisów o ochronie danych osobowych (RODO). Mogą oni udostępniać dane osobowe (np. dane dotyczące przejazdów pojazdów) różnym organom państwowym (m.in. Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, służbom specjalnym, prokuraturze, sądom) na pisemny wniosek, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań.

Praktyczne konsekwencje dla obywateli

Dla przeciętnego Polaka ustawa ta oznacza, że korzystanie z płatnych autostrad wiąże się z opłatami, których wysokość zależy od typu pojazdu. Ponadto, kupując paliwo, każdy obywatel przyczynia się poprzez opłatę paliwową do finansowania krajowej infrastruktury drogowej, kolejowej i autobusowej. Warto pamiętać, że dane dotyczące przejazdów mogą być udostępniane organom państwowym. Dokument ten jest uporządkowanym zbiorem tych wszystkich zasad, co ułatwia ich zrozumienie.

Należy zaznaczyć, że niektóre przepisy przejściowe (epizodyczne) zawarte w tym jednolitym tekście, dotyczące np. obniżek opłat czy możliwości odstąpienia od ich pobierania do 2021 r., miały charakter tymczasowy i na dzień ogłoszenia obwieszczenia (luty 2026 r.) już wygasły.