Nowe zasady składania wniosków o informacje o osobach w więzieniu lub byłych więźniach

Niniejsze rozporządzenie wprowadza nowe zasady i ułatwienia dotyczące wnioskowania o informacje o osobach, które obecnie przebywają w zakładach karnych lub aresztach śledczych, albo które w przeszłości były pozbawione wolności. Główne zmiany koncentrują się na procedurze składania i rozpatrywania takich wniosków.

Co się zmienia w praktyce?

• Obsługa nieprawidłowych wniosków: Ustawa precyzuje, co dzieje się z wnioskami, które są niekompletne lub złożone przez osoby nieuprawnione. Jeśli wniosek jest wadliwy lub złożony przez kogoś, kto nie ma prawa do uzyskania danych, nie będzie on przekazywany dalej do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Może zostać od razu odrzucony lub załatwiony na poziomie dyrektora konkretnego zakładu. Ma to usprawnić proces i zmniejszyć obciążenie administracyjne.
• Wnioski elektroniczne: Potwierdzono, że wnioski złożone drogą elektroniczną (np. przez ePUAP) będą załatwiane również elektronicznie. Jeśli z jakiegoś powodu nie będzie to możliwe, wniosek zostanie załatwiony w formie papierowej, z odpowiednią adnotacją urzędową.
• Nowy wzór wniosku: Wprowadzono zmieniony wzór formularza wniosku o udostępnienie danych. Zaktualizowany wzór ma pomóc wnioskodawcom w jego poprawnym wypełnieniu, minimalizując błędy formalne.

Kogo dotyczy ustawa?

Ustawa dotyczy przede wszystkim instytucji publicznych (sądów, prokuratur, Policji, Straży Granicznej, służb bezpieczeństwa, urzędów skarbowych, komorników, jednostek samorządu terytorialnego) oraz innych podmiotów, które z mocy prawa lub z uzasadnionego interesu (np. pełnomocnicy, obywatele posiadający zgodę osoby osadzonej lub wykazujący interes prawny w przypadku osoby zmarłej) potrzebują informacji o osobach pozbawionych wolności. Obywatele, którzy chcą uzyskać takie dane, np. o członku rodziny, będą musieli skorzystać z nowego wzoru wniosku i przestrzegać uściślonych procedur.

Od kiedy obowiązuje?

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (ogłoszenie miało miejsce 18 lutego 2026 r., więc wchodzi w życie z początkiem marca 2026 r.). Do wniosków złożonych przed tą datą, a nierozpatrzonych, stosuje się dotychczasowe przepisy.

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi:

Jeśli jako zwykły obywatel potrzebujesz informacji o kimś, kto jest lub był w więzieniu (np. w ramach spraw spadkowych, czy innych postępowań, gdzie musisz wykazać interes prawny lub posiadasz zgodę tej osoby), musisz pamiętać o kilku rzeczach:

• Używaj nowego wzoru wniosku, aby uniknąć błędów formalnych.
• Upewnij się, że masz prawo do uzyskania takich informacji (np. zgodę osoby, interes prawny). W przeciwnym razie wniosek może zostać odrzucony bez dalszego rozpatrywania.
• Wnioski elektroniczne są preferowane, ale ich załatwienie może być nadal papierowe, jeśli zajdzie taka potrzeba.
  Celem zmian jest usprawnienie procesu, ale wymaga to od wnioskodawców większej precyzji i świadomości swoich uprawnień.