Zasady używania języka polskiego w urzędach, handlu i szkołach oraz jak potwierdzić jego znajomość

Obwieszczenie Marszałka Sejmu z 21 stycznia 2026 r. przedstawia ujednolicony tekst Ustawy o języku polskim z 1999 r., uwzględniający wszystkie późniejsze zmiany, w tym te wprowadzone w 2025 r. Oznacza to, że jest to aktualna i obowiązująca wersja przepisów dotyczących naszego języka.

Co zmienia ustawa w praktyce dla przeciętnego obywatela?

Ustawa ma na celu przede wszystkim ochronę i upowszechnianie języka polskiego. Dla zwykłych ludzi oznacza to przede wszystkim prawo do komunikacji w języku polskim w kluczowych obszarach życia oraz obowiązek jego używania w określonych sytuacjach.

• W urzędach i życiu publicznym: Język polski jest językiem urzędowym państwa i samorządów. Oznacza to, że wszystkie czynności urzędowe, dokumenty, pisma i oświadczenia woli w relacjach z instytucjami publicznymi (np. w urzędach gminnych, wojewódzkich, ministerstwach) muszą być sporządzane w języku polskim. Obywatel ma prawo oczekiwać, że będzie obsługiwany w języku polskim. Napisy i informacje w miejscach publicznych oraz środkach transportu również muszą być w języku polskim.
• W handlu i usługach: Jeśli jesteś konsumentem w Polsce, masz prawo oczekiwać, że nazwy towarów i usług, oferty, warunki gwarancji, faktury, instrukcje obsługi, informacje o właściwościach produktów i reklamy będą dostępne w języku polskim. Nawet jeśli firma dostarcza wersje obcojęzyczne, musi być również dostępna polska. Umowy z konsumentami i umowy o pracę muszą być sporządzone w języku polskim. Ważne: jeśli konsument lub pracownik nie jest obywatelem polskim, ale włada językiem obcym, może poprosić o wersję umowy w tym języku, o ile został poinformowany o prawie do wersji polskiej. Kontrolę nad przestrzeganiem tych zasad sprawują m.in. UOKiK, Inspekcja Handlowa czy Państwowa Inspekcja Pracy, a za naruszenia grożą grzywny.
• W edukacji: Język polski jest językiem nauczania i egzaminów w szkołach publicznych i niepublicznych, a także językiem prac dyplomowych, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (np. w przypadku szkół z obcym językiem wykładowym).

Certyfikacja znajomości języka polskiego jako obcego

Jedną z istotnych zmian, które zostały włączone do tekstu jednolitego, jest wprowadzenie formalnego systemu certyfikacji znajomości języka polskiego jako obcego. Dotyczy to:

• Dla kogo: Przede wszystkim dla cudzoziemców oraz Polaków na stałe mieszkających za granicą, którzy chcą oficjalnie potwierdzić swoją znajomość języka polskiego.
• Jak uzyskać certyfikat: Można go zdobyć poprzez zdanie państwowego egzaminu z języka polskiego na różnych poziomach biegłości (od A1 do C2). W niektórych przypadkach, np. po ukończeniu studiów, szkoły ponadpodstawowej w Polsce lub specyficznej edukacji polskojęzycznej za granicą, certyfikat można otrzymać bez konieczności zdawania egzaminu.
• Praktyczne konsekwencje: Taki certyfikat jest oficjalnym dokumentem, który może być wymagany w różnych sytuacjach formalnych, np. przy ubieganiu się o obywatelstwo polskie, pracę czy studia w Polsce. Egzaminy i wydanie certyfikatu są płatne, a ich organizacją zajmują się uprawnione podmioty pod nadzorem Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego.

Kiedy obowiązuje?

Ustawa o języku polskim w swojej podstawowej formie obowiązuje od 1999 r. Obwieszczenie z 26 stycznia 2026 r. jedynie ogłasza jej aktualny, jednolity tekst, uwzględniający zmiany wprowadzone w 2025 r. Wiele z tych zmian (zwłaszcza dotyczących certyfikacji) weszło lub wejdzie w życie w ciągu 2025 r., np. niektóre przepisy od 1 lipca 2025 r. lub 1 grudnia 2025 r. Oznacza to, że wszystkie opisane zasady są już częścią obowiązującego prawa lub wejdą w życie w najbliższym czasie.