Jasne zasady prowadzenia prac geologicznych i działalności górniczej w Polsce

Niniejsze obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przedstawia jednolity tekst ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Oznacza to, że wszystkie dotychczasowe zmiany wprowadzone do ustawy zostały zebrane w jeden, spójny dokument, ułatwiający jego zrozumienie i stosowanie. Sam dokument nie wprowadza nowych przepisów, lecz porządkuje obowiązujące regulacje.

Co reguluje ustawa w praktyce?

Ustawa ta stanowi fundament prawny dla szerokiego zakresu działań związanych z zasobami naturalnymi i podziemiem w Polsce. Określa zasady i warunki:

• Prowadzenia prac geologicznych: Od poszukiwania i rozpoznawania złóż kopalin (węgiel, ropa, gaz ziemny, wody lecznicze czy termalne) po specjalistyczne badania geologiczno-inżynierskie.
• Wydobywania kopalin: Szczegółowe regulacje dotyczące eksploatacji złóż.
• Podziemnego magazynowania substancji: Dotyczy przechowywania różnych materiałów pod ziemią.
• Podziemnego składowania odpadów: W tym odpadów promieniotwórczych, z uwzględnieniem wymogów bezpieczeństwa.
• Podziemnego składowania dwutlenku węgla (CCS): Kluczowe dla polityki klimatycznej, z precyzyjnymi wymogami dotyczącymi lokalizacji, eksploatacji, monitoringu i zabezpieczeń finansowych.

Ponadto, ustawa szczegółowo reguluje ochronę środowiska w kontekście tych działań oraz zasady nadzoru i kontroli sprawowanych przez organy administracji geologicznej i nadzoru górniczego.

Kogo dotyczy ustawa?

Przepisy ustawy mają wpływ na:

• Przedsiębiorców z branży geologicznej i górniczej, którzy muszą spełniać określone warunki, uzyskiwać koncesje i przestrzegać zasad bezpieczeństwa oraz ochrony środowiska.
• Osoby fizyczne zatrudnione w tych sektorach, np. geologów, mierniczych górniczych, kierowników ruchu zakładów górniczych, dla których określa wymagane kwalifikacje i zasady ich uzyskiwania.
• Właścicieli gruntów, na których planowane są lub prowadzone prace geologiczne lub górnicze, ponieważ ustawa reguluje kwestie dostępu do nieruchomości, odszkodowań i planowania przestrzennego.
• Organy administracji publicznej, w tym ministra właściwego do spraw środowiska, marszałków województw i starostów, którzy wydają decyzje, koncesje i sprawują nadzór.

Jakie prawa lub obowiązki wprowadza?

Ustawa nakłada szereg obowiązków, m.in. konieczność uzyskania koncesji na prowadzenie większości rodzajów działalności, wnoszenia opłat za poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobycie kopalin, a także za podziemne magazynowanie i składowanie. Wprowadza obowiązek ustanawiania zabezpieczeń finansowych, szczególnie istotnych w przypadku podziemnego składowania dwutlenku węgla, co ma chronić Skarb Państwa przed kosztami w przyszłości. Ważnym elementem jest także ochrona złóż strategicznych, które podlegają specjalnej ochronie w procesach planowania przestrzennego. Ustawa szczegółowo reguluje również odpowiedzialność za szkody wynikające z działalności górniczej, co daje podstawy do dochodzenia roszczeń przez poszkodowanych.

Od kiedy obowiązuje jednolity tekst?

Jednolity tekst ustawy został ogłoszony 22 stycznia 2026 roku. Warto jednak pamiętać, że jest to kompilacja przepisów, co oznacza, że poszczególne zmiany w samej ustawie wchodziły w życie w różnych terminach, wskazanych w treści obwieszczenia (np. niektóre przepisy już 1 stycznia 2026 r. lub wcześniej).

Praktyczne konsekwencje dla zwykłych ludzi:

Dla przeciętnego obywatela ustawa ma bezpośrednie znaczenie w kontekście bezpieczeństwa (np. ryzyka tąpań, zalania, osuwisk) oraz ochrony środowiska naturalnego, zwłaszcza w regionach, gdzie prowadzona jest intensywna działalność geologiczna lub górnicza. Reguluje ona np. jak gminy muszą uwzględniać złoża kopalin w planach zagospodarowania przestrzennego, co może wpływać na możliwości zabudowy. Zapisy dotyczące odpowiedzialności za szkody oraz zabezpieczeń finansowych mają na celu zapewnienie, że ewentualne negatywne konsekwencje tej działalności nie będą obciążać społeczeństwa.